Niekiedy sąd rodzinny decyduje o wszczęciu z urzędu postępowania w zakresie władzy rodzicielskiej. Takie postępowanie nie jest więc inicjowane przez rodziców dziecka, ale decyzja o jego prowadzeniu pochodzi od sądu.
Zasadniczo we wszystkich sprawach cywilnych, postępowania sądowe są inicjowane przez zainteresowany podmiot – osobę, która ma interes w tym, aby prowadzone było postępowanie. Nie inaczej jest w sprawach rodzinnych. Przykładowo, ojciec wychowujący dziecko może chcieć, aby matka dziecka została zobowiązana do łożenia alimentów na nie i w imieniu dziecka składa do sądu pozew; żona inicjuje proces o rozwód przeciwko mężowi, itd. W niektórych przypadkach prawo dopuszcza prowadzenie postępowań sądowych z urzędu. Niejednokrotnie takie postępowania dotyczą zakresu władzy rodzicielskiej. Sąd wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania a rodzice dziecka stają się uczestnikami postępowania. Wszczęcie postępowania sądowego wiąże się z potrzebą zabezpieczenia dobra dziecka. Jest związane z istnieniem obawy, że sytuacja dziecka jest zagrożona, bądź wynika z tego, że już mogło dojść do naruszenia dobra małoletniego.
Przykład: Małoletni Edward ma 9 lat. Jest uczniem szkoły podstawowej. Jego wychowawczyni Zuzanna zaobserwowała, że ostatnio chłopiec przychodzi do szkoły w poszarpanych ubraniach, bywa zasiniaczony. Dziecko stało się lękliwe. Edward nie chciał rozmawiać o swoich problemach z panią Zuzanną. Nauczycielka chciała skontaktować się z rodzicami dziecka: Anną i Olafem. Małżonkowie nie zgodzili się jednak przyjść do szkoły. Nie chcieli rozmawiać o sytuacji syna, zdawkowo wskazując, że dziecko mogło uderzyć się na placu zabaw. Zuzanna postanowiła skontaktować się z dyrektorem szkoły – Waldemarem. Opowiedziała mu o sytuacji Edwarda. Razem postanowili zawiadomić sąd rodzinny o sytuacji chłopca. Napisali więc krótkie kilkunastozdaniowe pismo, w którym wyjaśnili, że dziecko może potrzebować pomocy, być może jest ofiarą przemocy domowej. W piśmie zawarli podstawowe informacje o chłopcu (jego imię i nazwisko, adres, imiona rodziców). Gdy pismo trafiło do Sądu Rejonowego w T. – sprawę przydzielono sędziemu Zenonowi, którzy orzeka w wydziale rodzinnym i nieletnich. Po analizie pisma ze szkoły, uznał on, iż dla dobra dziecka należy wszcząć postępowanie sądowe. W sądzie zapadło więc postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej nad małoletnim Edwardem. Jako uczestników postępowania wskazano rodziców dziecka.
Cel wszczęcia postępowania z urzędu
Wszczęcie postępowania sądowego jest związane z ochroną dziecka. To prewencja. Sąd inicjuje postępowanie, aby móc zbadać sytuację dziecka. Nie w każdym przypadku przepisy dopuszczają inicjowanie postępowań sądowych z urzędu, ale jest to możliwe m.in. w sprawach odnoszących się do władzy rodzicielskiej.
Podstawą wszczęcia postępowania są zawiadomienia odnoszące się do sytuacji dziecka. Mogę być np. kierowane ze szkół, szpitali, policji, innych sądów. Tak jak w opisanym wyżej przykładzie zawiadomienia są związane z ustaleniem niepokojących sytuacji – np. śladami przemocy na ciele dziecka.
Skutek wszczęcia postępowania z urzędu
Zainicjowanie postępowania sądowego nie oznacza, że sąd już podjął ostateczną decyzję w sprawie dziecka. Dopiero po przeprowadzeniu dowodów sąd ustali, czy zachodzi podstawa do podjęcia ingerencji we władzę rodzicielską. Sąd, uznając, że dobro dziecka jest zagrożone, mógłby np. wydać postanowienie o ograniczeniu władzy rodzicielskiej poprzez poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego. Orzeczenie sądu podlega zaskarżeniu apelacją.
Przykład (c.d.): W sprawie małoletniego Edwarda zapadło już postanowienie o wszczęciu postępowania o ograniczenie władzy rodzicielskiej. Następnie odpis postanowienia został wysłany rodzicom dziecka, by dowiedzieli się oni o decyzji sądu. Rodziców dziecka wezwano na rozprawę. Sąd zlecił też kuratorowi sądowemu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, aby weryfikować sytuację chłopca i jego najbliższych. Rodzice dziecka po otrzymaniu korespondencji z sądu przedstawili swoje stanowisko w sprawie. Zwrócili się do sądu o to, aby nie ograniczał im władzy rodzicielskiej. Zwrócili się o przeprowadzenie dowodu z ich zeznań oraz zeznań świadków Bernadetty i Eulalii – ich sąsiadek. W ocenie rodziców dziecka małoletni jest bezpieczny, a ich zachowanie jest bez zarzutu. Sąd wyznaczył w sprawie dwie rozprawy. Przeprowadził różne dowody – w szczególności przesłuchał świadków, zapoznał się z wywiadem kuratorskim, dokumentacją ze szkoły dziecka. Dopiero później sąd wydał postanowienie w sprawie, mając na względzie dobro dziecka. W toku postępowania ustalono, że rodzice dziecka od czasu utraty pracy przez jednego z nich cierpią na problem alkoholowy, w domu wszczynane są awantury. Sąd wydał postanowienie, w którym zdecydował o tym, że rodzice powinni zaniechać nadużywania alkoholu a także poddał wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego. Orzeczenie sądu podlegało zaś zaskarżeniu apelacją. Rodzice dziecka postanowili zwrócić się do prawnika, aby pomógł im przygotować apelację w sprawie. Ich zdaniem sytuacja w rodzinie uległa poprawie, gdyż uświadomili sobie swój problem i podjęli leczenie odwykowe a także rozpoczęli terapię u psychologa.
📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.
Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com
Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.
🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.
Podstawa prawna: