W praktyce sądowej „kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu” bywa traktowany jak szybkie obejście problemu doręczeń: ustanawiamy kuratora, doręczamy jemu, proces „rusza”. Sąd Najwyższy przypomniał jednak wprost, że taki mechanizm ma charakter ultima ratio. Jeżeli nie wykorzystano realnie dostępnych sposobów ustalenia adresu i doręczenia, ustanowienie kuratora może prowadzić do najpoważniejszej sankcji procesowej: nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Co orzekł Sąd Najwyższy i dlaczego to ma znaczenie
W postanowieniu Sądu Najwyższego (Izba Cywilna) z 29 października 2025 r., sygn. III CZ 214/25, wydanym w składzie: SSN Maciej Kowalski, SN oddalił zażalenie powoda na rozstrzygnięcie kasatoryjne sądu II instancji. Sedno sprawy dotyczyło tego, że w postępowaniu o zapłatę sąd I instancji ustanowił kuratora dla pozwanego, mimo że:
- powód podał także inny adres pozwanego (poza adresem z pozwu),
- nie wyczerpano procedury doręczeń (w tym doręczeń w trybie art. 139¹ § 1 k.p.c.) na ujawniony adres,
- z akt wynikały informacje pozwalające na „przyziemne” działania weryfikacyjne (relacja zawodowa stron, możliwość weryfikacji w miejscu pracy, numer telefonu, korespondencja SMS),
- a sam kurator nie wykazał, jakie konkretnie czynności poszukiwawcze podjął.
SN zaakceptował podejście sądu II instancji: kurator z art. 144 k.p.c. może zostać ustanowiony dopiero wtedy, gdy wyczerpano dostępne środki poszukiwania i doręczeń, a ich rezultat jest negatywny.
W uzasadnieniu zwrócono uwagę na standard, który w praktyce powinien być traktowany jako linia graniczna: ustanowienie kuratora ma nastąpić dopiero po wyczerpaniu „powszechnie dostępnych technicznie środków”, a naruszenie tych reguł jest kwalifikowanym przypadkiem pozbawienia strony możności działania i obrony, co skutkuje nieważnością.
Podstawa prawna: art. 144 k.p.c. to nie „automatyczna furtka”
Zgodnie z art. 144 § 1 k.p.c. przewodniczący ustanawia kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane. To pojęcie (uprawdopodobnienie) nie oznacza „powiedziałem, że nie wiem”. Oznacza wykazanie, że racjonalne i realnie dostępne czynności poszukiwawcze nie doprowadziły do ustalenia miejsca pobytu umożliwiającego doręczenie.
SN podkreśla przy tym (w realiach sprawy), że samo awizowanie przesyłki na jednym adresie, przy istnieniu innych tropów adresowych i kontaktowych, nie spełnia tego standardu.
Co to oznacza w praktyce dla stron i sądów
1) Dla powoda (wnioskodawcy o kuratora)
Jeżeli liczysz na szybkie „uruchomienie” sprawy przez ustanowienie kuratora, musisz przyjąć, że:
- sąd będzie oceniał, czy rzeczywiście wyczerpałeś ścieżki doręczeń (w tym te wynikające z art. 139¹ k.p.c., jeśli mają zastosowanie w Twojej sprawie),
- trzeba wykazać, że podejmowałeś działania „proste i sensowne”: sprawdzenie znanych adresów, weryfikacja danych z relacji kontraktowej/korespondencji, a w typowych stanach faktycznych także wykorzystanie informacji o miejscu pracy lub sposobach kontaktu, które sam posiadasz,
- w przeciwnym razie narażasz się na scenariusz procesowy najgorszy z możliwych: po latach proces „wraca do zera”, bo zapada rozstrzygnięcie o nieważności.
2) Dla pozwanego (który dowiaduje się o sprawie „po fakcie”)
Jeżeli sprawa „poszła” przez kuratora, a Ty realnie nie miałeś możliwości obrony, to orzeczenie SN wzmacnia argumentację, że wadliwe ustanowienie kuratora może stanowić pozbawienie możności obrony praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.), czyli ex lege nieważność postępowania.
3) Dla kuratora procesowego
Kurator nie jest figurantem do przyjmowania pism. Jego rolą jest przede wszystkim doprowadzenie do tego, aby strona mogła osobiście bronić swoich praw. W realiach sprawy III CZ 214/25 sąd odwoławczy skrytykował brak konkretu: kurator nie wykazał, co zrobił, na jakie adresy wysyłał korespondencję i czy próbował kontaktu telefonicznego, mimo że w aktach był numer i historia SMS.
Stanowisko Kancelarii Prawnej Prawnik Warszawa
Z perspektywy standardu rzetelnego procesu (audiatur et altera pars) kierunek przyjęty w III CZ 214/25 należy ocenić jako prawidłowy i konieczny. Kurator z art. 144 k.p.c. jest rozwiązaniem wyjątkowym, bo w praktyce „legalizuje” doręczenia zastępcze i może przesądzać o wyniku sporu, zanim pozwany w ogóle zorientuje się, że toczy się postępowanie.
Dlatego „oszczędność procesowa” nie może wygrywać z prawem do obrony. Jeśli sąd i powód mają w aktach alternatywny adres, ślady kontaktu, a nawet elementarne dane pozwalające na weryfikację, to ustanowienie kuratora „z rozpędu” jest działaniem in fraudem procedurae: formalnie poprawia statystykę biegu sprawy, ale materialnie zwiększa ryzyko nieważności i prowadzi do wtórnej krzywdy procesowej obu stron (bo finalnie spór trwa dłużej i kosztuje więcej).
📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.
Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com
Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.
🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.