Od 2025 roku polskie prawo pracy wprowadza znaczące zmiany, których celem jest wzmocnienie realnej ochrony prawa do wypoczynku w okresie świątecznym. Ustawodawca próbuje wyważyć interes ekonomiczny pracodawców z konstytucyjną ochroną życia rodzinnego pracowników, czyniąc Wigilię dniem wolnym od pracy oraz ograniczając możliwość zatrudniania w grudniowe niedziele handlowe. Zmiany te, wynikające z nowelizacji przepisów o dniach wolnych od pracy i regulacji czasu pracy w Kodeksie pracy, będą miały bardzo konkretne konsekwencje organizacyjne dla firm i odczuwalne skutki dla pracowników.
W niniejszym artykule omawiamy najważniejsze elementy nowych rozwiązań, wyjątki od zasady wolnej Wigilii i niedziel oraz praktyczne konsekwencje dla obu stron stosunku pracy.
Wigilia jako dzień wolny od pracy – co to oznacza w praktyce
Najdalej idąca zmiana polega na ustanowieniu 24 grudnia dniem ustawowo wolnym od pracy. Oznacza to, że co do zasady pracownicy – w tym zatrudnieni w sektorze handlu i usług – nie będą mogli w tym dniu świadczyć pracy. W praktyce Wigilia zostaje zrównana pod względem ochrony z innymi dniami świątecznymi, które dotychczas były objęte zakazem pracy wynikającym z przepisów Kodeksu pracy.
Celem tej regulacji jest zapewnienie pracownikom realnej możliwości uczestniczenia w przygotowaniach świątecznych i spędzenia Wigilii z bliskimi, bez presji zawodowej. Pracownik nie będzie już zależny od dobrej woli pracodawcy czy wewnętrznych zwyczajów zakładu – dzień wolny wynikać będzie bezpośrednio z przepisów prawa.
Jednocześnie ustawodawca zachowuje typowe dla prawa pracy wyjątki od zakazu pracy w dni ustawowo wolne, obejmujące branże, bez których funkcjonowanie państwa i społeczeństwa byłoby niemożliwe.
Kiedy praca w Wigilię będzie dopuszczalna
Nowe regulacje przewidują katalog sytuacji, w których praca w Wigilię nadal będzie prawnie dopuszczalna. Chodzi w szczególności o:
- służby ratownicze, takie jak pogotowie ratunkowe czy straż pożarna,
- gastronomię, w tym restauracje i bary,
- apteki dyżurne,
- inne branże kluczowe dla bezpieczeństwa publicznego lub ciągłości usług podstawowych, np. energetykę czy transport publiczny.
W tych sektorach potrzeba zapewnienia ciągłości działania jest uznawana za nadrzędną, ale nie oznacza to dowolności pracodawcy. Co do zasady zastosowanie znajdują ogólne regulacje Kodeksu pracy dotyczące pracy w niedziele i święta, w szczególności zasada, że naruszenie prawa do wypoczynku musi zostać zrekompensowane.
Jeżeli praca w Wigilię okaże się konieczna, pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi dodatkowego dnia wolnego w tym samym okresie rozliczeniowym. Brak takiej rekompensaty może być kwalifikowany jako wykroczenie przeciwko prawom pracownika, zagrożone sankcją z art. 281 Kodeksu pracy, w tym grzywną do 30 000 zł.
W przywoływanym wyroku Sądu Najwyższego z 12 czerwca 2024 r. (sygn. akt II PSKP 45/23) podkreślono, że rekompensata za pracę w święta musi być adekwatna, a jej brak stanowi poważne naruszenie praw pracowniczych. Nowe rozwiązania dotyczące Wigilii wpisują się w ten kierunek orzeczniczy, wzmacniając ochronę pracownika przed nadużyciami w organizacji czasu pracy.
Trzy niedziele handlowe w grudniu – ale pracownik może pracować tylko w dwóch
Drugim istotnym elementem reformy jest zmiana zasad pracy w grudniowe niedziele handlowe. Grudzień 2025 roku przyniesie trzy niedziele handlowe, w które sklepy będą mogły być otwarte, co ma wspierać obrót gospodarczy w okresie wzmożonych zakupów przedświątecznych.
Ustawodawca jednocześnie wprowadza limit chroniący pracowników handlu i usług – będą oni mogli świadczyć pracę jedynie w dwóch z tych trzech niedziel. Pracodawcy zostają zobowiązani do zapewnienia pracownikom co najmniej dwóch niedziel wolnych w grudniu, co wymusza bardziej odpowiedzialne i planowe podejście do tworzenia grafików.
Wyjątki od zakazu handlu w niedziele pozostają co do zasady zbieżne z dotychczasowymi (jak m.in. stacje benzynowe, apteki czy sklepy na dworcach), jednak nawet w tych przypadkach pracodawca musi respektować normy czasu pracy i zasady rekompensaty za pracę w dniu ustawowo wolnym.
W postanowieniu Sądu Okręgowego w Warszawie z 15 października 2025 r. (sygn. akt XXV P 789/25) wskazano, że ograniczenia czasu pracy w święta i niedziele powinny być interpretowane z naciskiem na ochronę pracownika oraz równowagę między życiem zawodowym a prywatnym. Przepisy dotyczące grudniowych niedziel handlowych są praktyczną realizacją tego kierunku wykładni.
Obowiązki pracodawców – jak legalnie zaplanować grudniowe grafiki
Nowe regulacje przekładają się bezpośrednio na obowiązki organizacyjne po stronie pracodawców. W szczególności oznaczają konieczność:
- wcześniejszego przygotowania harmonogramów pracy, z uwzględnieniem 24 grudnia jako dnia ustawowo wolnego,
- zapewnienia każdemu pracownikowi handlu co najmniej dwóch niedziel wolnych w grudniu,
- takiego ułożenia grafików, aby wykorzystanie trzech niedziel handlowych nie prowadziło do naruszenia norm odpoczynku dobowego i tygodniowego,
- udzielania dnia wolnego w tym samym okresie rozliczeniowym za pracę w Wigilię w branżach objętych wyjątkami,
- rzetelnego dokumentowania czasu pracy i udzielanych rekompensat.
Naruszenie tych zasad może skutkować nie tylko odpowiedzialnością wykroczeniową, ale również sporami sądowymi z pracownikami, którzy mogą domagać się m.in. wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych czy ustalenia naruszenia przepisów o czasie pracy. Pracodawcy powinni zatem zweryfikować wewnętrzne regulaminy pracy i zwyczaje kadrowe pod kątem ich zgodności z nowym stanem prawnym.
Prawa pracownika – jak egzekwować nowe uprawnienia
Z perspektywy pracownika kluczowe znaczenie mają następujące gwarancje:
- dzień wolny w Wigilię jako standard wynikający z przepisów prawa,
- limit maksymalnie dwóch przepracowanych niedziel handlowych w grudniu, jeśli pracownik jest zatrudniony w handlu,
- prawo do dnia wolnego w tym samym okresie rozliczeniowym za pracę w dniu ustawowo wolnym,
- możliwość kwestionowania grafików, które naruszają normy czasu pracy lub pozbawiają pracownika realnego odpoczynku.
W razie problemów pracownik może skorzystać z pomocy prawnika, złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy, a w dalszej kolejności – dochodzić swoich praw przed sądem pracy. Orzecznictwo sądów powszechnych konsekwentnie podkreśla, że przepisy o czasie pracy należy interpretować z uwzględnieniem funkcji ochronnej prawa pracy oraz zasady poszanowania godności i życia prywatnego pracownika.
Podsumowanie – na co powinni przygotować się pracodawcy i pracownicy
Od 2025 roku Wigilia będzie w Polsce dniem ustawowo wolnym od pracy, a możliwość zatrudniania pracowników handlu w grudniowe niedziele handlowe zostanie ograniczona do dwóch niedziel na jednego pracownika. Wyjątki dotyczące branż krytycznych dla bezpieczeństwa i ciągłości usług wiążą się z obowiązkiem udzielenia realnej rekompensaty w postaci dnia wolnego w tym samym okresie rozliczeniowym.
Nowe regulacje wzmacniają ochronę prawa do wypoczynku, wpisując się w aktualne tendencje orzecznicze sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Zarówno pracodawcy, jak i pracownicy powinni świadomie podejść do tych zmian – pierwsi poprzez dostosowanie organizacji pracy, drudzy poprzez egzekwowanie przysługujących im uprawnień.
📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.
Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com
Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.
🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.