Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są jednym z najważniejszych środków obrony rodzica, wobec którego wszczęto postępowanie dotyczące obowiązkowych szczepień dziecka. Nie są tym samym co zażalenie na grzywnę ani zwykła odpowiedź na pismo Sanepidu. Ich celem jest podważenie dopuszczalności egzekucji, istnienia lub wymagalności obowiązku, treści tytułu wykonawczego, prawidłowości upomnienia albo wskazania osoby zobowiązanej.

Szczególne znaczenie ma pierwsze 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Zarzuty wniesione w tym czasie powodują co do zasady zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Przekroczenie siedmiodniowego terminu nie zawsze zamyka możliwość wniesienia zarzutów, ale pozbawia zobowiązanego najważniejszego automatycznego skutku procesowego.

W sprawach dotyczących szczepień nie wystarczy napisać, że rodzic „nie zgadza się z egzekucją”. Zarzuty muszą zostać oparte na jednej lub kilku podstawach wymienionych w art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, precyzyjnie powiązanych z wiekiem dziecka, historią szczepień, treścią upomnienia, tytułem wykonawczym oraz dokumentacją medyczną.

Czym są zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej?

Zarzuty są środkiem prawnym skierowanym przeciwko prowadzeniu egzekucji administracyjnej. Zobowiązany wnosi je do wierzyciela, ale za pośrednictwem organu egzekucyjnego.

W typowej sprawie dotyczącej szczepień:

państwowy powiatowy inspektor sanitarny występuje jako wierzyciel czuwający nad wykonaniem obowiązku;
wojewoda działa jako organ egzekucyjny w zakresie obowiązków o charakterze niepieniężnym;
rodzic albo inny przedstawiciel ustawowy dziecka występuje jako osoba, wobec której zastosowano środek przymusu.

Ustawa zalicza wojewodę do organów egzekucyjnych właściwych w sprawach obowiązków niepieniężnych. Jednocześnie zawiera szczegółowe regulacje dotyczące kompetencji kierowników wojewódzkich i powiatowych służb, inspekcji oraz straży. Dlatego w każdej sprawie trzeba zweryfikować, kto faktycznie wydał postanowienie, na jakiej podstawie działał i czy posiadał ustawową właściwość do zastosowania środka egzekucyjnego.

Zarzuty nie służą wyłącznie kwestionowaniu wysokości grzywny. Ich przedmiotem jest przede wszystkim odpowiedź na pytanie, czy postępowanie egzekucyjne w ogóle może być prowadzone i czy tytuł wykonawczy prawidłowo odzwierciedla aktualnie istniejący obowiązek.

Zarzuty a zażalenie na grzywnę – to dwa różne pisma

Rodzice często otrzymują w jednej przesyłce:

odpis tytułu wykonawczego;
postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia;
wezwanie do zapłaty grzywny;
wezwanie do wykonania obowiązku szczepienia.

W takiej sytuacji mogą być potrzebne dwa odrębne środki prawne.

Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej odnoszą się przede wszystkim do tytułu wykonawczego, istnienia obowiązku, jego wymagalności, upomnienia oraz osoby zobowiązanej.

Zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny służy natomiast zakwestionowaniu zastosowanego środka egzekucyjnego, jego celowości, proporcjonalności, wysokości i uzasadnienia.

Ustawa wyraźnie przewiduje zarówno prawo zgłoszenia zarzutów, jak i prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o grzywnie. Złożenie jednego z tych pism nie zastępuje automatycznie drugiego.

Gdzie należy wnieść zarzuty?

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zarzuty wnosi się:

do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego.

W praktyce pismo powinno więc zostać oznaczone przykładowo:

Do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w …
za pośrednictwem Wojewody …

Dokument składa się lub wysyła do organu egzekucyjnego wskazanego w doręczonym tytule wykonawczym albo postanowieniu o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny powinien następnie niezwłocznie przekazać zarzuty wierzycielowi, który wydaje postanowienie o ich uznaniu, oddaleniu albo niedopuszczalności.

Wniesienie zarzutów bezpośrednio do wierzyciela może spowodować opóźnienie w ich przekazaniu organowi egzekucyjnemu. Jest to szczególnie niebezpieczne, gdy rodzic chce skorzystać z zawieszenia egzekucji następującego po wniesieniu zarzutów w terminie siedmiodniowym.

Czy termin na zarzuty zawsze wynosi 7 dni?

Nie. To jedno z najczęstszych nieporozumień.

Zarzuty w sprawie egzekucji obowiązku niepieniężnego mogą być co do zasady wniesione także po upływie 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego, dopóki obowiązek nie został w całości wykonany. Ustawa określa również terminy właściwe dla sytuacji, gdy obowiązek został już wyegzekwowany albo postępowanie umorzono.

Termin siedmiodniowy ma jednak fundamentalne znaczenie z innego powodu.

Jeżeli zarzuty zostaną doręczone organowi egzekucyjnemu nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości albo w odpowiedniej części do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów.

Oznacza to, że:

po upływie 7 dni zarzuty mogą nadal być dopuszczalne;
zarzuty późniejsze nie powodują jednak automatycznego zawieszenia egzekucji;
w takiej sytuacji należy rozważyć również osobny wniosek o wstrzymanie albo zawieszenie postępowania.

Nie wolno więc mylić terminu wniesienia zarzutów z terminem, w którym ich wniesienie wywołuje zawieszenie z mocy prawa.

Sześć ustawowych podstaw zarzutów

Katalog podstaw zarzutów jest zamknięty. Zgodnie z aktualnym art. 33 § 2 u.p.e.a. zarzut może zostać oparty na:

nieistnieniu obowiązku;
określeniu obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, dokumentu albo przepisu prawa;
błędzie co do osoby zobowiązanego;
braku uprzedniego doręczenia wymaganego upomnienia;
wygaśnięciu obowiązku w całości albo w części;
braku wymagalności obowiązku, w tym z powodu odroczenia terminu albo innej przyczyny.

W sprawach dotyczących szczepień szczególnie istotne są podstawy dotyczące niezgodnego z prawem określenia obowiązku, jego częściowego wygaśnięcia oraz braku aktualnej wymagalności.

Zarzut nieistnienia obowiązku

Zarzut nieistnienia obowiązku może mieć zastosowanie, gdy organ egzekwuje świadczenie, które w odniesieniu do konkretnego dziecka nigdy nie powstało albo zostało już wykonane.

Przykładem może być sytuacja, gdy:

szczepienie zostało wykonane, lecz nie odnotowano go prawidłowo w dokumentacji;
szczepienie wykonano za granicą;
organ oparł się na nieaktualnej karcie uodpornienia;
dziecko nie należy do grupy objętej obowiązkiem konkretnego szczepienia;
tytuł obejmuje szczepienie obowiązkowe jedynie wobec osób należących do szczególnej grupy ryzyka, do której dziecko nie należy;
organ powielił błędną informację przekazaną przez poprzednią przychodnię.

Obowiązek szczepień wynika z ustawy, ale jego szczegółowy zakres zależy od rodzaju choroby, wieku dziecka, liczby dawek i innych przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Aktualne przepisy różnicują granice wieku między innymi dla szczepień przeciw gruźlicy, pneumokokom, Hib, rotawirusom, MMR, polio, błonicy, tężcowi i krztuścowi.

Zarzut niezgodnego określenia obowiązku

Tytuł wykonawczy nie może ograniczać się do ogólnego hasła:

„poddanie dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym”.

Obowiązek powinien być określony w sposób pozwalający jednoznacznie ustalić:

przeciw jakiej chorobie ma zostać wykonane szczepienie;
której dawki dotyczy egzekucja;
czy jest to szczepienie podstawowe, czy przypominające;
jaki przepis określa termin jego wykonania;
czy aktualny wiek dziecka pozwala na wykonanie dokładnie tej dawki;
czy organ stosuje aktualne, a nie uchylone przepisy.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia określa schematy szczepień dzieci i młodzieży, w tym liczbę dawek oraz terminy ich podania z uwzględnieniem wieku. Nie można dowolnie zastępować dawki wskazanej w tytule inną dawką albo bliżej nieokreślonym „indywidualnym kalendarzem” niemającym oparcia w źródle powszechnie obowiązującego prawa.

W tym zakresie zastosowanie znajduje zasada nulla executio sine obligatione certa – egzekucja nie może być prowadzona bez dostatecznie określonego obowiązku.

Błąd co do osoby zobowiązanej

Zarzut błędu co do zobowiązanego może mieć znaczenie, jeżeli postępowanie skierowano przeciwko osobie, która:

nie była przedstawicielem ustawowym dziecka;
została pozbawiona władzy rodzicielskiej;
miała władzę rodzicielską ograniczoną w zakresie decyzji medycznych;
nie sprawowała pieczy nad dzieckiem w okresie objętym postępowaniem;
nie została prawidłowo oznaczona w tytule wykonawczym;
nie żyła albo nie posiadała zdolności do wykonania obowiązku.

Ustawa przewiduje, że gdy zobowiązany działa przez przedstawiciela ustawowego, grzywnę można nałożyć na przedstawiciela albo osobę bezpośrednio odpowiedzialną za czuwanie nad wykonaniem danego rodzaju obowiązku. Nie zwalnia to jednak organu z konieczności dokładnego ustalenia sytuacji rodzinnej i prawnej dziecka.

Brak prawidłowego upomnienia

Egzekucja administracyjna może zostać wszczęta co do zasady dopiero po wcześniejszym doręczeniu pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku i zagrożenie skierowaniem sprawy na drogę egzekucji.

Postępowanie może zostać wszczęte dopiero po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia.

Podstawą zarzutu może być:

całkowity brak upomnienia;
doręczenie upomnienia na nieaktualny adres;
doręczenie go osobie niebędącej zobowiązanym;
wszczęcie egzekucji przed upływem 7 dni;
brak wskazania konkretnego obowiązku;
rozbieżność między treścią upomnienia a tytułem wykonawczym;
objęcie tytułem szczepień niewymienionych wcześniej w upomnieniu.

Upomnienie nie może dotyczyć jednego szczepienia, podczas gdy tytuł wykonawczy rozszerza egzekucję na kilka innych dawek. Rodzic musi otrzymać realną możliwość dobrowolnego wykonania dokładnie tego obowiązku, który później ma być egzekwowany.

Wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części

W sprawach szczepień pojęcie „przedawnienia szczepienia” jest często używane potocznie, ale nie jest terminem ustawowym odpowiadającym klasycznemu przedawnieniu roszczenia cywilnego.

Prawidłowo sformułowany zarzut powinien dotyczyć raczej:

wygaśnięcia obowiązku w całości albo części;
braku wymagalności konkretnej dawki;
niezgodnego określenia obowiązku;
bezprzedmiotowości dalszej egzekucji.

Znaczenie ma tu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 lutego 2025 r., sygn. V SA/Wa 2364/24. Sąd zakwestionował rozstrzygnięcie, ponieważ organy nie przeanalizowały wymagalności poszczególnych szczepień wskazanych w tytule wykonawczym według aktualnego schematu i wieku dziecka.

Główna teza orzeczenia sprowadza się do tego, że organ nie może poprzestać na historycznej informacji o niewykonaniu szczepienia. Musi ustalić, czy konkretna dawka może być nadal wykonana i pozostaje wymagalna według prawa obowiązującego w chwili prowadzenia egzekucji.

Nie oznacza to, że każda dawka niewykonana w pierwotnym terminie automatycznie wygasa. Oznacza natomiast, że każda dawka wymaga odrębnej analizy, obejmującej:

aktualny wiek dziecka;
granice wieku określone w rozporządzeniu;
rodzaj szczepienia;
liczbę wykonanych dawek;
odstępy między dawkami;
możliwość zastosowania schematu uzupełniającego;
treść Charakterystyki Produktu Leczniczego;
dokładną treść tytułu wykonawczego.

Brak wymagalności obowiązku

Brak wymagalności oznacza, że obowiązek może istnieć, ale w danym momencie nie może być egzekwowany.

W sprawach szczepień podstawą tego zarzutu może być w szczególności:

udokumentowane czasowe odroczenie szczepienia;
skierowanie dziecka do konsultacji specjalistycznej;
trwająca diagnostyka związana z możliwymi przeciwwskazaniami;
choroba uniemożliwiająca przeprowadzenie szczepienia w określonym czasie;
konieczność zachowania medycznego odstępu pomiędzy dawkami;
niewyjaśniona rozbieżność między dokumentacją medyczną a tytułem wykonawczym;
inna przejściowa przeszkoda prawna albo medyczna.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy zakaźnej wykonanie obowiązkowego szczepienia musi zostać poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym służącym wykluczeniu przeciwwskazań. Szczepienia nie można wykonać, jeżeli od badania upłynęły 24 godziny, a w razie podstaw do długotrwałego odroczenia lekarz powinien skierować pacjenta na konsultację specjalistyczną.

Nie wolno stosować art. 17 wybiórczo. Ustęp 1 ustanawia obowiązek szczepienia, natomiast ustęp 2 określa ustawowy warunek poprzedzający jego wykonanie.

Jednocześnie sam ogólny argument, że badanie kwalifikacyjne jeszcze się nie odbyło, może nie wystarczyć do automatycznego uznania nieistnienia obowiązku. W nowszym orzecznictwie NSA przyjmuje się, że obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z ustawy i rozporządzenia, a kwalifikacja stanowi mechanizm poprzedzający jego wykonanie. Zarzut powinien więc wskazywać konkretną przeszkodę, odroczenie, wadę dokumentacji albo gotowość rodzica do stawienia dziecka po przeprowadzeniu prawidłowej kwalifikacji.

Brak odmowy a wadliwa informacja z przychodni

W praktyce postępowania często rozpoczynają się od raportu przychodni wskazującego, że rodzic „odmówił szczepienia”.

Taki wpis może jednak nie odpowiadać rzeczywistości, jeżeli rodzic:

stawił się z dzieckiem;
przedstawił dokumentację medyczną;
zgłosił konkretne problemy zdrowotne;
zażądał wykluczenia przeciwwskazań;
wystąpił o konsultację specjalistyczną;
nie wyraził bezwarunkowej odmowy, lecz oczekiwał wykonania obowiązków ustawowych przez lekarza;
domagał się sprostowania dokumentacji medycznej.

W zarzutach należy wówczas wyraźnie wskazać, że wierzyciel oparł tytuł wykonawczy na nieprawdziwej albo niepełnej informacji. Do pisma trzeba dołączyć oświadczenia składane w przychodni, potwierdzenia odbioru, wnioski o sprostowanie dokumentacji oraz wyniki badań.

Verba volant, scripta manent – słowa ulatują, pismo pozostaje. W postępowaniu egzekucyjnym decydujące znaczenie ma materiał dowodowy, a nie późniejsze ustne zapewnienia pracowników przychodni.

Wyrok TK a podstawa prawna obowiązku

W wyroku z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19, Trybunał Konstytucyjny stwierdził wadliwość wcześniejszego modelu, w którym liczba dawek i terminy szczepień były współkształtowane komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niemającym charakteru źródła powszechnie obowiązującego prawa.

Trybunał nie zniósł samego obowiązku szczepień. Wskazał natomiast, że tak istotne elementy obowiązku muszą wynikać z aktu normatywnego właściwej rangi. Po wyroku wydano rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r., które określa schematy, liczbę dawek i terminy ich podania.

W zarzutach można zatem kwestionować tytuł wykonawczy oparty:

wyłącznie na dawnym komunikacie GIS;
na nieobowiązującym schemacie;
na terminach niewynikających z aktualnego rozporządzenia;
na „indywidualnym kalendarzu” potraktowanym jako samodzielna podstawa prawna;
na obowiązku określonym szerzej niż pozwalają aktualne przepisy.

Nie jest natomiast prawidłowa ogólna teza, że wyrok TK zlikwidował wszystkie obowiązkowe szczepienia dzieci.

Co muszą zawierać zarzuty?

Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut powinien określać:

istotę żądania;
zakres żądania;
dowody uzasadniające żądanie.

Prawidłowe pismo powinno zawierać:

oznaczenie wierzyciela;
oznaczenie organu egzekucyjnego;
dane rodzica i dziecka;
numer tytułu wykonawczego;
datę jego doręczenia;
wskazanie, czy zarzuty dotyczą całości, czy części egzekucji;
dokładne podstawy z art. 33 § 2 u.p.e.a.;
wniosek o uznanie zarzutów;
wniosek o umorzenie albo zawieszenie egzekucji;
analizę każdej wskazanej dawki;
wnioski dowodowe;
wykaz załączników;
podpis.

Nie wystarczy przepisać treści art. 33. Każdy zarzut trzeba powiązać z konkretnym faktem.

Przykładowo:

„Podnoszę zarzut wygaśnięcia obowiązku w części dotyczącej szczepienia przeciw …, ponieważ małoletni ukończył … lat, natomiast załącznik nr 1 do rozporządzenia przewiduje wykonanie wskazanej w tytule dawki do ukończenia … roku życia”.

Jakie dokumenty należy dołączyć?

W zależności od sprawy pomocne mogą być:

odpis tytułu wykonawczego;
postanowienie o nałożeniu grzywny;
upomnienie;
koperta lub dowód doręczenia;
karta uodpornienia;
książeczka szczepień;
dokumentacja medyczna dziecka;
zaświadczenia o wykonaniu szczepień;
dokumentacja szczepień wykonanych za granicą;
zaświadczenia o odroczeniu;
skierowania do specjalistów;
wyniki badań;
korespondencja z przychodnią;
żądania sprostowania dokumentacji;
wcześniejsze pisma do Sanepidu;
dokumenty dotyczące władzy rodzicielskiej.

Dokumentów nie należy załączać przypadkowo. Każdy dowód powinien zostać przypisany do konkretnego zarzutu.

Co się dzieje po wniesieniu zarzutów?

Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

uznaje zarzuty w całości;
uznaje je częściowo;
oddala zarzuty;
stwierdza ich niedopuszczalność w przypadkach określonych ustawą.

Jeżeli zostanie uznany zarzut nieistnienia obowiązku, wadliwego określenia obowiązku, błędu co do zobowiązanego, braku upomnienia albo wygaśnięcia obowiązku, postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone w całości albo części. Podobny skutek wywołuje uznanie trwałego braku wymagalności lub przeszkody istniejącej już przed wszczęciem egzekucji. Przejściowa przeszkoda powstała po wszczęciu postępowania może prowadzić do jego zawieszenia.

Na postanowienie w sprawie zarzutów przysługuje zażalenie. Termin na jego wniesienie wynosi co do zasady 7 dni od doręczenia postanowienia. Samo zażalenie nie wstrzymuje automatycznie egzekucji, ale organ może ją w uzasadnionych przypadkach wstrzymać.

Najczęstsze błędy popełniane przez rodziców

Najczęściej spotykane błędy to:

potraktowanie zarzutów jak zwykłego odwołania;
wniesienie pisma bezpośrednio do niewłaściwego organu;
brak wskazania podstawy z art. 33 § 2 u.p.e.a.;
ograniczenie się do ogólnych poglądów o szczepieniach;
brak analizy każdej dawki;
twierdzenie o „przedawnieniu” bez wskazania granicy wieku;
brak dowodów doręczenia;
niezłożenie zarzutów w ciągu 7 dni;
pomylenie zarzutów z zażaleniem na grzywnę;
niezakwestionowanie nieprawdziwego wpisu o odmowie;
niewskazanie aktualnego wieku dziecka;
opieranie pisma wyłącznie na komunikacie lub materiale internetowym.

Skuteczne zarzuty powinny uderzać w konkretny tytuł wykonawczy i konkretną egzekucję, a nie stanowić publicystycznej polemiki z całym systemem szczepień.

Pomoc prawna w sprawach szczepień w całej Polsce

Postępowania dotyczące obowiązkowych szczepień wymagają równoczesnej znajomości prawa administracyjnego, postępowania egzekucyjnego, przepisów medycznych oraz aktualnego schematu szczepień.

Analiza sprawy powinna obejmować:

upomnienie;
tytuł wykonawczy;
postanowienie o grzywnie;
daty doręczeń;
właściwość organu;
wiek dziecka;
liczbę wykonanych dawek;
aktualną wymagalność każdego szczepienia;
przebieg badania kwalifikacyjnego;
dokumentację przychodni;
ewentualne odroczenia i konsultacje specjalistyczne.

Kancelaria Prawna „Prawnik Warszawa” prowadzi sprawy dotyczące szczepień dzieci na terenie całej Polski. Pomoc obejmuje analizę dokumentów, przygotowanie zarzutów egzekucyjnych, zażalenia na grzywnę, wniosku o wstrzymanie postępowania oraz skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Otrzymałeś tytuł wykonawczy albo grzywnę?

📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami

Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.

Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.

📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com

Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.

🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym szczepień