Grzywna za niewykonanie obowiązkowego szczepienia dziecka nie jest mandatem ani karą wymierzoną przez Sanepid. Jest środkiem egzekucyjnym, który ma skłonić rodzica do wykonania obowiązku niepieniężnego. Postanowienie o jej nałożeniu można zakwestionować, ale trzeba prawidłowo dobrać środek prawny i zachować krótki termin.

W praktyce rodzic może potrzebować jednocześnie:

zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny;
zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej;
wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia;
w dalszej kolejności – skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Nie wystarczy zatem napisać ogólnego „odwołania od grzywny”. Każdy z wymienionych środków ma inny przedmiot, podstawę prawną i skutek procesowy.

Kto nakłada grzywnę za brak szczepienia dziecka?

Państwowy powiatowy inspektor sanitarny występuje zasadniczo jako wierzyciel obowiązku. To on może skierować upomnienie, wystawić tytuł wykonawczy i wystąpić o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Organem egzekucyjnym w typowym postępowaniu dotyczącym obowiązkowych szczepień jest natomiast wojewoda.

Wojewoda może doręczyć rodzicowi jednocześnie:

odpis tytułu wykonawczego;
postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia;
wezwanie do zapłaty grzywny;
wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym.

Prawo do zgłoszenia zarzutów oraz wniesienia zażalenia na postanowienie o grzywnie wynika wprost z art. 122 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Grzywna w celu przymuszenia nie jest karą za przeszłość

Grzywna ma doprowadzić do wykonania aktualnie istniejącego obowiązku. Nie powinna pełnić funkcji represyjnej ani stanowić kary za to, że konkretna dawka nie została podana kilka lat wcześniej.

Ustawa pozwala na wielokrotne nakładanie grzywien. Jedna grzywna wobec osoby fizycznej nie może przekroczyć 10 000 zł, a ich łączna wysokość nie może przekroczyć 50 000 zł.

Właśnie dlatego podstawowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie:

Czy szczepienie wskazane w tytule wykonawczym jest obecnie wymagalne i możliwe do wykonania zgodnie z aktualnym schematem?

Organ nie może ograniczyć się do historycznej informacji, że określone szczepienie nie zostało wykonane w pierwotnie przewidzianym terminie.

„Odwołanie” od grzywny to w rzeczywistości zażalenie

Postanowienie o nałożeniu grzywny zaskarża się zażaleniem, a nie odwołaniem. Zażalenie wnosi się zasadniczo w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. W typowym postępowaniu dotyczącym szczepień jest ono kierowane do Ministra Zdrowia za pośrednictwem wojewody, który wydał postanowienie.

Zażalenie należy zatem złożyć w urzędzie wojewódzkim, a nie wysyłać bezpośrednio do sądu ani do właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Termin siedmiodniowy wynika z art. 141 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Co szczególnie istotne, samo wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia. Organ może jednak wstrzymać jego wykonanie, dlatego wraz z zażaleniem powinien zostać złożony odpowiednio uzasadniony wniosek o wstrzymanie.

Czym zażalenie różni się od zarzutów egzekucyjnych?

To jedna z najważniejszych kwestii proceduralnych.

Zażalenie

Zażalenie jest skierowane przeciwko postanowieniu o nałożeniu grzywny. Można w nim kwestionować między innymi:

brak przesłanek do zastosowania tego środka;
niewyjaśnienie stanu faktycznego;
nieproporcjonalną wysokość grzywny;
brak indywidualnego uzasadnienia jej wysokości;
pominięcie dokumentacji medycznej;
brak zbadania aktualnej wymagalności szczepienia;
naruszenie zasad postępowania administracyjnego;
niewłaściwe określenie osoby zobowiązanej.

Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej

Zarzuty służą zakwestionowaniu samej egzekucji i obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Wnosi się je do wierzyciela, ale za pośrednictwem organu egzekucyjnego.

Podstawami zarzutu mogą być:

nieistnienie obowiązku;
określenie obowiązku niezgodnie z przepisem prawa;
błąd co do osoby zobowiązanej;
brak wcześniejszego doręczenia wymaganego upomnienia;
wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
brak wymagalności obowiązku.

W sprawie dotyczącej szczepień często konieczne jest równoczesne wniesienie zażalenia oraz zarzutów, ponieważ postanowienie o grzywnie i tytuł wykonawczy są odrębnymi elementami postępowania.

Termin 7 dni może zdecydować o zatrzymaniu egzekucji

Zarzuty można w określonych granicach zgłosić również później. Jednak ich wniesienie nie później niż w ciągu 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego powoduje z mocy prawa zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości albo w odpowiedniej części.

Zawieszenie następuje z dniem doręczenia zarzutów organowi egzekucyjnemu i trwa do czasu poinformowania go o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów. Wierzyciel może jednak w uzasadnionym przypadku wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania.

Dlatego po otrzymaniu przesyłki należy natychmiast sprawdzić:

datę odbioru;
datę wskazaną na urzędowym poświadczeniu doręczenia;
czy wraz z postanowieniem doręczono tytuł wykonawczy;
czy wcześniej doręczono upomnienie;
czy przesyłkę skierowano do właściwej osoby;
czy pouczenie wskazuje prawidłowy organ i termin.

Należy zachować kopertę, awizo, potwierdzenie odbioru albo dowód doręczenia elektronicznego.

Ważny wyrok WSA: organ musi zbadać każdą dawkę

Szczególne znaczenie dla tego rodzaju spraw ma wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 lutego 2025 r.

Sąd zakwestionował rozstrzygnięcie, ponieważ organy nie przeanalizowały wymagalności poszczególnych obowiązkowych szczepień wskazanych w tytule wykonawczym w świetle aktualnego schematu szczepień.

WSA zwrócił uwagę, że przepisy wykonawcze określają:

wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia;
liczbę wymaganych dawek;
terminy ich podania;
przedziały wiekowe właściwe dla dawek podstawowych i przypominających.

Organ powinien więc sprawdzić, czy konkretne szczepienie nadal może zostać wykonane, zwłaszcza z uwzględnieniem aktualnego wieku dziecka oraz terminów podania kolejnych dawek. Sama historyczna informacja o niewykonaniu szczepienia nie wystarcza do automatycznego prowadzenia egzekucji.

Czy szczepienie może być „przeterminowane”?

Pojęcie „przeterminowanego szczepienia” nie jest terminem ustawowym. Nie chodzi przy tym o przekroczenie terminu ważności preparatu, lecz o sytuację, w której dziecko przekroczyło przedział wiekowy przewidziany dla wykonania konkretnej dawki.

Nie każde opóźnienie oznacza automatyczne wygaśnięcie obowiązku. Nie można jednak przyjmować, że każda dawka, która nie została wykonana kilka lat wcześniej, pozostaje bezterminowo wymagalna.

W zażaleniu lub zarzutach należy w takim przypadku ustalić:

jakiego szczepienia dotyczy tytuł wykonawczy;
którą dawkę wskazał organ;
w jakim wieku należało ją podać;
ile lat ma obecnie dziecko;
czy przepisy nadal przewidują możliwość wykonania tej dawki;
czy organ nie utożsamia dawki podstawowej z przypominającą;
czy tytuł wykonawczy odpowiada aktualnemu rozporządzeniu;
czy nie jest konieczny odmienny, indywidualny schemat medyczny.

Obowiązek nie może być formułowany ogólnie jako „uzupełnienie zaległych szczepień”. Tytuł wykonawczy musi określać obowiązek w sposób odpowiadający jego aktualnej treści prawnej.

Artykułu 17 nie można stosować wybiórczo

Organy najczęściej powołują się na art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ustanawiający obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym.

Nie wolno jednak pomijać art. 17 ust. 2 tej samej ustawy, zgodnie z którym:

„Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego”.

Badanie kwalifikacyjne nie jest formalnością ani krótką rozmową zmierzającą wyłącznie do uzyskania podpisu rodzica. Ustawa jednoznacznie wskazuje jego cel: wykluczenie przeciwwskazań.

Szczepienia nie można przeprowadzić, jeżeli od badania kwalifikacyjnego upłynęły 24 godziny. Po badaniu lekarz powinien wydać zaświadczenie zawierające datę i godzinę jego przeprowadzenia, a w przypadku podstaw do długotrwałego odroczenia skierować dziecko na konsultację specjalistyczną.

Nie można zatem twierdzić, że ust. 1 jest bezwzględnie wiążący, a ust. 2 ma charakter wyłącznie deklaratywny. Oba przepisy znajdują się w tej samej ustawie i muszą być stosowane łącznie.

Brak prawidłowej kwalifikacji jako argument w sprawie

W zależności od konkretnych okoliczności znaczenie może mieć wykazanie, że:

dziecko nie zostało zaproszone na rzeczywiste badanie kwalifikacyjne;
rodzic stawił się z dzieckiem, ale lekarz nie odniósł się do zgłoszonych problemów zdrowotnych;
nie uwzględniono dokumentacji medycznej;
nie oceniono wcześniejszych reakcji poszczepiennych;
nie rozważono konsultacji specjalistycznej;
rodzic nie odmówił szczepienia, lecz domagał się prawidłowego wykluczenia przeciwwskazań;
w dokumentacji niezgodnie z rzeczywistością wpisano „odmowę szczepienia”.

Dokumentacja powinna odzwierciedlać rzeczywisty przebieg wizyty. Jeżeli rodzic przedstawił oświadczenie warunkowe, zgłaszał określone okoliczności albo wnioskował o konsultację, lakoniczny wpis „rodzic odmówił” może wymagać natychmiastowego zakwestionowania i sprostowania.

Verba volant, scripta manent – słowa ulatują, pismo pozostaje. W postępowaniu egzekucyjnym to dokumentacja, a nie późniejsze ustne wyjaśnienia, będzie stanowiła podstawowy materiał dowodowy.

Jakie zarzuty można podnieść przeciwko grzywnie?

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, jednak najczęściej badane są następujące podstawy:

Brak aktualnej wymagalności

Organ nie ustalił, czy dana dawka jest nadal obowiązkowa w odniesieniu do aktualnego wieku dziecka.

Wadliwe określenie obowiązku

Tytuł wykonawczy nie wskazuje konkretnej dawki albo posługuje się ogólnym określeniem „zaległe szczepienia”.

Wygaśnięcie obowiązku w części

Niektóre szczepienia lub dawki mogły przestać być wymagalne z uwagi na przekroczenie określonego prawem wieku.

Brak prawidłowego upomnienia

Egzekucję wszczęto bez wcześniejszego skutecznego doręczenia wymaganego upomnienia.

Błąd co do zobowiązanego

Postępowanie skierowano przeciwko osobie, która w danym czasie nie była przedstawicielem ustawowym albo nie była odpowiedzialna za wykonanie obowiązku.

Pominięcie sytuacji medycznej dziecka

Organ nie odniósł się do odroczenia, przeciwwskazań, konsultacji specjalistycznej lub dokumentacji medycznej.

Wadliwa dokumentacja o rzekomej odmowie

Przychodnia przekazała informację o odmowie, mimo że rodzic żądał prawidłowego badania kwalifikacyjnego lub dalszej diagnostyki.

Nieproporcjonalna wysokość grzywny

Organ nie wyjaśnił, dlaczego w konkretnej sprawie konieczne było nałożenie grzywny w określonej wysokości, albo zastosował automatyczną stawkę bez indywidualnego uzasadnienia.

Co powinno zawierać zażalenie?

Prawidłowo sporządzone zażalenie powinno zawierać:

oznaczenie Ministra Zdrowia jako organu rozpoznającego;
wskazanie wojewody, za którego pośrednictwem jest wnoszone;
dane rodzica i dziecka;
numer oraz datę postanowienia;
jednoznaczne wskazanie zakresu zaskarżenia;
wniosek o uchylenie postanowienia;
ewentualnie wniosek o umorzenie postępowania;
odrębny wniosek o wstrzymanie wykonania;
zarzuty proceduralne i materialnoprawne;
szczegółowe uzasadnienie;
wykaz załączników;
podpis.

Do pisma warto dołączyć między innymi:

kopię postanowienia;
tytuł wykonawczy;
upomnienie;
dowody doręczeń;
kartę szczepień;
dokumentację medyczną;
zaświadczenia o odroczeniu;
skierowania i opinie specjalistyczne;
oświadczenia składane w przychodni;
wnioski o sprostowanie dokumentacji;
korespondencję z Sanepidem i przychodnią.

Czy trzeba od razu zapłacić grzywnę?

Samo złożenie zażalenia nie wstrzymuje postanowienia. Dlatego nie należy zakładać, że wysłanie pisma automatycznie blokuje możliwość ściągnięcia należności.

Wraz z zażaleniem należy rozważyć złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia, wskazując m.in.:

poważne zarzuty dotyczące legalności tytułu;
brak aktualnej wymagalności dawki;
ryzyko nieodwracalnych albo trudnych do odwrócenia skutków;
potrzebę zbadania dokumentacji;
konieczność uwzględnienia sytuacji zdrowotnej dziecka;
nieproporcjonalność natychmiastowej egzekucji.

Inny skutek mogą wywołać terminowo wniesione zarzuty egzekucyjne. Zgłoszenie ich w ciągu 7 dni od doręczenia tytułu wykonawczego co do zasady zawiesza postępowanie egzekucyjne.

Co po oddaleniu zażalenia?

Po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji możliwe jest wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone ostateczne rozstrzygnięcie, zasadniczo w terminie 30 dni od jego doręczenia.

W skardze można podnosić m.in.:

naruszenie ustawy egzekucyjnej;
nieprawidłową wykładnię art. 17 ustawy zakaźnej;
brak zbadania wymagalności konkretnych dawek;
wadliwe określenie obowiązku;
niewyjaśnienie stanu faktycznego;
pominięcie dowodów;
brak odniesienia się do wieku dziecka;
nieprawidłową ocenę dokumentacji medycznej;
naruszenie zasady proporcjonalności;
wadliwość uzasadnienia rozstrzygnięcia.

Skarga powinna zostać powiązana z konkretnymi uchybieniami organu. Samo ogólne powołanie się na Konstytucję, prawa rodziców albo brak zgody na szczepienie zwykle nie będzie wystarczające.

Wykonanie obowiązku a umorzenie grzywny

Jeżeli obowiązek określony w tytule wykonawczym został wykonany, grzywna nieuiszczona i nieściągnięta podlega umorzeniu, ale postanowienie w tym przedmiocie jest wydawane na wniosek zobowiązanego.

Jeżeli grzywna została już zapłacona lub ściągnięta, po wykonaniu obowiązku można w uzasadnionych przypadkach wystąpić o jej zwrot w wysokości 75% albo w całości.

Nie należy zakładać, że urząd sam automatycznie zwróci albo umorzy grzywnę po otrzymaniu informacji o wykonaniu obowiązku.

Najczęstsze błędy rodziców

Do najpoważniejszych błędów należą:

zignorowanie przesyłki;
niezachowanie koperty i dowodu odbioru;
pomylenie zażalenia z zarzutami egzekucyjnymi;
wysłanie pisma do niewłaściwego organu;
przekroczenie terminu 7 dni;
brak wniosku o wstrzymanie;
ograniczenie argumentacji do ogólnej odmowy szczepienia;
niepozyskanie dokumentacji medycznej;
brak reakcji na nieprawdziwy wpis o odmowie;
powołanie się na „przedawnienie” bez wskazania konkretnej dawki i granicy wieku;
wykorzystanie internetowego wzoru bez dostosowania go do tytułu wykonawczego.

Ei incumbit probatio qui dicit – ciężar wykazania twierdzeń spoczywa na tym, kto je podnosi. Jeżeli rodzic twierdzi, że obowiązek wygasł, nie jest wymagalny albo został błędnie określony, powinien poprzeć zarzut dokumentami, aktualnymi przepisami i analizą schematu szczepienia.

Pomoc prawna w sprawach grzywien za szczepienia w całej Polsce

Sprawy dotyczące grzywien za niewykonanie obowiązkowego szczepienia wymagają równoczesnej analizy:

postanowienia wojewody;
tytułu wykonawczego;
upomnienia;
wieku dziecka;
historii wykonanych szczepień;
aktualnego schematu dawek;
dokumentacji medycznej;
badania kwalifikacyjnego;
wpisów przychodni;
terminów do wniesienia zażalenia i zarzutów.

Kancelaria Prawna „Prawnik Warszawa” prowadzi sprawy rodziców z całej Polski, niezależnie od miejsca zamieszkania i siedziby organu. Pomoc może obejmować analizę dokumentów, przygotowanie zażalenia, zarzutów egzekucyjnych, wniosku o wstrzymanie wykonania, odpowiedzi do Sanepidu oraz skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zakres obsługi tego rodzaju spraw przedstawia również materiał kancelarii dotyczący ochrony przed grzywnami i nieprawidłowymi wpisami w dokumentacji.

Otrzymałeś grzywnę, tytuł wykonawczy lub pismo z Sanepidu?

📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami

Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.

Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.

📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com

Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.

🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.

Wojewoda nałożył grzywnę za brak szczepienia. Jak skutecznie ją zaskarżyć?