W czwartek 18 grudnia 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w pełni uwzględnił skargę Komisji Europejskiej przeciwko Polsce. Spór dotyczył dwóch wyroków polskiego Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r. oraz 7 października 2021 r., które – według Komisji – naruszyły kluczowe zasady unijnego porządku prawnego. Stawką, jak wynika z opisanego rozstrzygnięcia, są nie tylko relacje Polski z instytucjami UE, ale także pytanie o standard niezależności i bezstronności polskiego Trybunału Konstytucyjnego w kontekście sporów wokół tzw. „dublerów”. Wyrok zapadł w następstwie skargi złożonej przez Komisję w lutym 2023 r. (sprawa C-448/23).
Co orzekł TSUE i dlaczego dwa wyroki TK znalazły się w centrum sporu
TSUE w pełni uwzględnił skargę Komisji i stwierdził uchybienia Polski. Jak wynika z opisu, kluczowe znaczenie miały dwa orzeczenia polskiego Trybunału Konstytucyjnego.
Pierwsze to wyrok z 14 lipca 2021 r., w którym TK uznał środki tymczasowe TSUE – odnoszące się do „kształtu ustroju i funkcjonowania konstytucyjnych organów władzy sądowniczej Polski” – za niezgodne z polską konstytucją. Drugie to wyrok z 7 października 2021 r., w którym TK stwierdził, że w hierarchii prawa „na pierwszym miejscu (…) zawsze stoją krajowe konstytucje państw członkowskich UE”.
W opisie rozstrzygnięcia podkreślono, że TSUE uznał, iż wyrok TK z 7 października 2021 r. narusza zasadę skutecznej ochrony sądowej, ponieważ – wbrew orzecznictwu Trybunału – odrzuca kompetencje sądów krajowych do kontroli zgodności z prawem procedur powoływania sędziów, w tym w zakresie kontroli uchwał KRS rekomendujących kandydatów, oraz do orzekania o wadliwości tych procedur. Analogicznie oceniono wyrok z 14 lipca 2021 r.: w tej sprawie TK miał naruszyć zasadę skutecznej ochrony sądowej poprzez odmowę uznania wiążącego skutku środków tymczasowych TSUE odnoszących się do ustroju i właściwości polskich sądów oraz trybu postępowania przed tymi sądami.
Wskazano także szerszą ocenę skutków spornych orzeczeń:
„Sporne wyroki podważają również zasadnicze cechy porządku prawnego Unii, ponieważ odrzucają zasady autonomii, pierwszeństwa, skuteczności i jednolitego stosowania prawa Unii, a także zasadę wiążącego skutku orzecznictwa Trybunału, przez co uniemożliwiają polskim organom publicznym stosowanie norm prawa pierwotnego Unii.”
W opisie wyroku zaakcentowano również granice argumentu „tożsamości konstytucyjnej”:
„Trybunał przypomniał, że Polska nie może powoływać się na swoją tożsamość konstytucyjną, aby uchylić się od respektowania wspólnych wartości zapisanych w art. 2 TUE, takich jak państwo prawne, skuteczna ochrona sądowa i niezależność wymiaru sprawiedliwości. Wartości te stanowią bowiem podstawę samej tożsamości Unii, do której Polska przystąpiła dobrowolnie. Po akcesji wartości te znajdują swój konkretny wyraz w prawnie wiążących zobowiązaniach, od których państwa członkowskie nie mogą się uchylić.”
TSUE o standardzie TK i wątku „dublerów” oraz tło sporu od 2021 roku
W przedstawionym opisie rozstrzygnięcia znalazł się także wątek dotyczący oceny samego Trybunału Konstytucyjnego. TSUE miał uznać, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio ustawą, z powodu nieprawidłowości w powołaniu trzech jego członków oraz prezesa.
Opis wskazuje, że problem dotyczy nominacji z grudnia 2015 r. (trzech członków TK) oraz grudnia 2016 r. (prezes TK), a przyczyną mają być naruszenia podstawowych reguł procedur nominacyjnych. Przypomniano także sekwencję wydarzeń z 2015 r.: poprzedni Sejm miał wybrać pięciu sędziów TK, choć mógł tylko trzech; nowy Sejm unieważnił wybór wszystkich pięciu; TK pod przewodnictwem prof. Andrzeja Rzeplińskiego uznał, że poprzedni Sejm mógł wybrać trzech, a nowy tylko dwóch; Prezydent odebrał jednak ślubowanie od nowo wybranych sędziów, nie odbierając go od trzech prawidłowo wybranych. W efekcie w składzie TK pojawili się tzw. „dublerzy”.
W sprawie istotne znaczenie miała też wcześniejsza opinia rzecznika generalnego TSUE z marca 2025 r. Dean Spielmann uznał skargę Komisji za zasadną i zaproponował stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom Polski wynikającym z prawa UE, wskazując, że sporne wyroki TK znacząco odbiegają od orzecznictwa TSUE w zakresie skutecznej ochrony prawnej, a powołanie trzech sędziów TK i prezesa w latach 2015–2016 było „obarczone szeregiem nieprawidłowości”.
Tło sporu sięga 2021 r. Tego samego dnia, w którym TK wydał wyrok z 14 lipca 2021 r., TSUE – w ramach środka tymczasowego – nakazał Polsce zawieszenie funkcjonowania Izby Dyscyplinarnej w Sądzie Najwyższym, a następnie nałożył kary dzienne za niestosowanie tego środka. Po wyroku TK z 7 października 2021 r. Komisja złożyła skargę w lutym 2023 r., krytykując osłabienie skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem UE, zwłaszcza przez zakwestionowanie przez TK prawa TSUE do badania legalności procedur powoływania sędziów, oceny uchwał KRS oraz stwierdzania nieprawidłowości nominacji.
Podsumowanie
W świetle przedstawionej argumentacji kluczowe znaczenie ma to, że po podpisaniu i ratyfikacji Traktatu z Lizbony Polska przyjęła na siebie prawnie wiążące zobowiązanie do przestrzegania prawa Unii, wykonywania orzeczeń TSUE oraz zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem UE. Zasada podporządkowania się prawu Unii – w tym wiążącemu skutkowi orzeczeń TSUE – ma w polskim porządku prawnym umocowanie konstytucyjne, co wynika z art. 9 i art. 91 Konstytucji RP. Oznacza to, że orzeczenie TSUE nie jest „stanowiskiem” ani „głosem w sporze”, lecz aktem, który podlega wykonaniu i stosowaniu w Polsce.
Z tego samego źródła wynika także obowiązek sądów krajowych, by zapewnić realną skuteczność prawa UE, w tym przez odmowę nadania mocy rozstrzygnięciom, które unicestwiają standardy niezależności i bezstronności sądu. Wskazane w tekście standardy (art. 19 ust. 1 TUE, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz zasada lojalnej współpracy z art. 4 ust. 3 TUE) prowadzą do wniosku, że jeżeli procedura powołania sędziego jest wadliwa z perspektywy tych gwarancji, to udział takiej osoby w składzie orzekającym rodzi skutki procesowe: w sprawach cywilnych przez art. 379 pkt 4 k.p.c., a w sprawach karnych przez art. 439 § 1 pkt 6 k.p.k. – jako nieważność postępowania lub bezwzględna przyczyna odwoławcza w razie udziału osoby nieuprawnionej.
W konsekwencji – przy przyjęciu opisanej w tekście oceny TSUE i trybunałów międzynarodowych co do standardu „sądu ustanowionego ustawą” oraz prawidłowości procedur nominacyjnych – rozstrzygnięcie TSUE ma dla Polski charakter wiążący i musi być respektowane przez organy państwa. A jeżeli Trybunał Konstytucyjny w obecnym kształcie nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio ustawą, to w perspektywie prawa unijnego i konwencyjnego oznacza to, że nie może on skutecznie neutralizować obowiązków państwa wynikających z prawa UE – a jego legitymacja jako organu spełniającego standard „legalnego sądu” zostaje podważona.
📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.
Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com
Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.
🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.