Przez lata spory o urządzenia przesyłowe na prywatnych działkach (słupy, linie, kable, rury, gazociągi, wodociągi, kanalizacja, ciepłociągi) miały dla właścicieli gruntów wspólny mianownik: przedsiębiorstwa przesyłowe wchodziły w proces z jednym, pozornie „żelaznym” argumentem – zasiedzeniem służebności. W praktyce często oznaczało to wieloletnie korzystanie z cudzej nieruchomości bez umowy i bez wynagrodzenia, a następnie próbę zalegalizowania stanu faktycznego w sądzie.
Końcówka 2025 r. i początek 2026 r. przyniosły jednak istotne „odwrócenie ciężaru” argumentacji. Z jednej strony – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16, z drugiej – stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. I CSK 2395/24, które precyzyjniej rysuje, czym w ogóle jest posiadanie służebności i kiedy bieg zasiedzenia realnie może rozpocząć się i trwać.
W efekcie właściciel gruntu zyskuje dziś w sporach „paliwo procesowe”, którego wcześniej często brakowało: argumenty konstytucyjne, procesowe i dowodowe, pozwalające podważać zasiedzenie, a w konsekwencji – wracać do żądania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie albo do ustanowienia odpłatnej służebności przesyłu na przyszłość.
1) Punkt zwrotny: przed 3 sierpnia 2008 r. nie było „służebności przesyłu” w kodeksie
Służebność przesyłu w obecnym kształcie została wprowadzona do Kodeksu cywilnego przepisami art. 305¹–305⁴ k.c., obowiązującymi od 3 sierpnia 2008 r.. Wcześniej przedsiębiorstwa próbowały „obchodzić” ten brak, budując konstrukcję zasiedzenia tzw. służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.
Wyrok TK P 10/16 (2.12.2025) istotnie ogranicza tę praktykę – w ujęciu argumentacyjnym oznacza to wprost: nie można dowolnie tworzyć quasi-praw rzeczowych kosztem prawa własności, gdy brak było wyraźnej podstawy ustawowej w dacie, na którą powołuje się przedsiębiorca.
W sprawach „starej” infrastruktury (posadowionej przed 2008 r.) to fundamentalne: jeśli firma opiera swoją tezę na zasiedzeniu „sprzed reformy”, właściciel może dziś mówić wyraźnie: to nie jest neutralna wykładnia – to konstrukcja, która wkracza w konstytucyjną ochronę własności (art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji RP).
2) Wznowienie postępowań: realna ścieżka „powrotu do sprawy”
Jeżeli sprawa o zasiedzenie zakończyła się prawomocnie na niekorzyść właściciela, a rozstrzygnięcie było oparte na modelu „sprzed 2008 r.”, to w grę może wchodzić wznowienie postępowania. Narzędziem procesowym jest art. 401(1) k.p.c. (wznowienie po orzeczeniu TK dotyczącym podstawy rozstrzygnięcia).
To jest moment, w którym działa zasada: vigilantibus iura scripta sunt – prawa sprzyjają czujnym. W praktyce nie wystarczy hasło „TK zmienił reguły”, tylko trzeba sprawdzić:
- czy wyrok w konkretnej sprawie faktycznie opierał się na konstrukcji „służebności gruntowej o treści odpowiadającej przesyłowi” przed 3.08.2008,
- czy zachowane są terminy do wznowienia,
- czy istnieje materiał dowodowy, który pozwala nie tylko „wznowić”, ale też realnie wygrać co do istoty.
3) Drugi filar: SN i „posiadanie” – kabel w ziemi to jeszcze nie zasiedzenie
W praktyce sporów przesyłowych zasiedzenie zbyt często traktowano jak automat: jest urządzenie → jest przesył → jest służebność → jest zasiedzenie. Tymczasem postanowienie SN I CSK 2395/24 porządkuje elementarną rzecz: posiadanie służebności to nie metafora ani sam fakt istnienia infrastruktury, tylko konkretne władztwo faktyczne wykonywane jak uprawniony z tytułu służebności.
Z tej perspektywy kluczowe są dwa praktyczne wnioski:
(A) „Płynięcie prądu” nie przesądza o posiadaniu
To, że prąd płynie, a sieć działa, nie jest jeszcze dowodem posiadania w rozumieniu art. 336 k.c. Posiadanie służebności ujawnia się przez czynności typowe dla wykonywania służebności: wejścia, konserwacje, naprawy, dojazdy, utrzymywanie pasa eksploatacyjnego – i to w taki sposób, aby wyglądało to na wykonywanie prawa, a nie na incydentalne korzystanie.
(B) Zapłaty i prośby o zgodę mogą „zabić” zasiedzenie
Jeżeli przedsiębiorstwo:
- prosiło właściciela o zgodę na wejście,
- wypłacało wynagrodzenie/odszkodowanie za wjazd, szkody, plony,
- podpisywało protokoły wejścia lub uzgadniało zakres robót,
to w wymiarze dowodowym jest to często najsilniejsza amunicja właściciela. Dlaczego? Bo firma, płacąc i prosząc o zgodę, uznaje cudze władztwo i pokazuje, że nie zachowuje się jak posiadacz służebności „z mocy zasiedzenia”. W sporach o zasiedzenie taki materiał potrafi przesądzać o braku przesłanki posiadania prowadzącego do zasiedzenia albo o przerwaniu biegu.
4) Co może dziś robić właściciel gruntu
Jeśli na Twojej nieruchomości są urządzenia przesyłowe, praktyczna ścieżka jest następująca:
Krok 1: Ustal „metrykę” urządzeń i historię korzystania
- kiedy powstała linia/rura/kabel (choćby przybliżenie),
- czy były modernizacje, przebudowy, nowe słupy,
- czy firma wchodziła na teren z ekipami i kiedy.
Krok 2: Zbierz dowody „zgód” i „płatności”
- potwierdzenia przelewów,
- protokoły szkód, wypłaty odszkodowań,
- korespondencję, SMS-y, notatki z rozmów,
- zeznania sąsiadów.
Krok 3: Zdecyduj o strategii roszczeń
W zależności od stanu prawnego i dowodów, typowe cele to:
- wynagrodzenie za bezumowne korzystanie (za okres wstecz),
- ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu (na przyszłość),
- ewentualnie, w wyjątkowych stanach faktycznych – roszczenia o usunięcie urządzeń (rzadkie i trudne, ale czasem element presji negocjacyjnej).
Tu działa klasyczna zasada: lex specialis derogat legi generali – jeśli możesz oprzeć się na służebności przesyłu (art. 305¹–305⁴ k.c.), nie musisz wchodzić w spór „na oślep” o abstrakcyjną służebność gruntową.
5) Najważniejsze przepisy, które realnie „pracują” w sporze
- art. 305¹–305⁴ k.c. – służebność przesyłu (ustanowienie i zakres)
- art. 292 k.c. w zw. z art. 172 k.c. – zasiedzenie służebności (20/30 lat – dobra/zła wiara)
- art. 336 k.c. – definicja posiadania (rdzeń sporów o zasiedzenie)
- art. 224 § 2, art. 225 k.c. w zw. z art. 230 k.c. – wynagrodzenie za korzystanie w złej wierze / odpowiednie stosowanie do posiadacza zależnego
- art. 401(1) k.p.c. – wznowienie po wyroku TK (jeśli spełnione przesłanki)
📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.
Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com
Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.
🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.