Neo-sędzia przegrała w ETPCz. Cztery skargi odrzucone

Europejski Trybunał Praw Człowieka odrzucił cztery skargi Agnieszki Brygidyr-Dorosz, neo-sędzi Sądu Apelacyjnego w Warszawie, której udział w składach orzekających został zakwestionowany przez polskie sądy z powodu wadliwej procedury nominacyjnej. Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny w Warszawie uchyliły łącznie cztery wyroki wydane z jej udziałem, stwierdzając nienależytą obsadę sądu. Sprawa ponownie stawia fundamentalne pytanie: jakie skutki prawne powinno wywoływać sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez osoby powołane przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej po reformie z 2017 roku?

POLECAMY: SN nakazał zwolnienie skazanego bo wyrok wydał neosędzia

Decyzja ETPCz zapadła 9 lipca 2026 r., natomiast jej treść została oficjalnie ogłoszona 10 września 2026 r. Szczegółowe informacje o rozstrzygnięciu ponownie znalazły się w debacie publicznej w listopadzie 2026 r.

Sprawa ma znaczenie wykraczające poza sytuację zawodową Agnieszki Brygidyr-Dorosz. Dotyczy bowiem konsekwencji nieprawidłowej obsady sądów, prawa obywatela do rzetelnego procesu i granic ochrony prawnej przysługującej osobom, których sposób powołania budzi uzasadnione zastrzeżenia konstytucyjne.

Jednocześnie wymaga rozróżnienia trzech zagadnień: wadliwości procedury nominacyjnej, prawidłowości składu sądu w konkretnej sprawie oraz ewentualnej indywidualnej odpowiedzialności karnej.

Cztery skargi neo-sędzi odrzucone przez ETPCz

Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpoznał wspólnie cztery skargi Agnieszki Wioletty Brygidyr-Dorosz przeciwko Polsce:

  • 22360/25 – wniesioną 11 lipca 2025 r.;
  • 29741/25 – wniesioną 14 września 2025 r.;
  • 35079/25 – wniesioną 25 października 2025 r.;
  • 35089/25 – wniesioną 30 października 2025 r.

Decyzję podjął Komitet Pierwszej Sekcji ETPCz w składzie: Raffaele Sabato, Frédéric Krenc oraz Anna Adamska-Gallant.

Skarżąca twierdziła, że pozbawiono ją możliwości zaskarżenia rozstrzygnięć sądów wyższych instancji, które uchyliły orzeczenia wydane z jej udziałem z powodu nieprawidłowości dotyczących obsady sądu.

Powołała się na art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a w części skarg również na art. 13 Konwencji.

Trybunał zbadał sprawę na gruncie art. 6 i jednomyślnie uznał wszystkie skargi za niedopuszczalne.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 35 ust. 3 lit. a oraz ust. 4 Konwencji.

ETPCz stwierdził, że skarżąca nie wykazała istnienia konkretnego prawa podmiotowego, którego ochrony mogłaby skutecznie dochodzić za pomocą wskazanych środków konwencyjnych.

Nie przedstawiła wystarczającego uzasadnienia istnienia rzeczywistego i poważnego sporu o prawo, którego wynik miałby bezpośrednie znaczenie dla jej sytuacji prawnej.

Jest to istotne rozstrzygnięcie dotyczące dopuszczalności skarg neo-sędzi sądu powszechnego. Nie należy jednak przypisywać mu skutków, których Trybunał nie orzekł.

ETPCz nie stwierdził w tej decyzji popełnienia przez skarżącą przestępstwa ani nie orzekł o unieważnieniu jej aktu powołania.

Neo-KRS i problem wadliwych nominacji sędziowskich

Początkiem obecnego kryzysu prawnego były zmiany w sposobie wyłaniania członków Krajowej Rady Sądownictwa dokonane w 2017 r.

Zgodnie z art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP w skład KRS wchodzi piętnastu członków wybranych spośród sędziów określonych rodzajów sądów.

Spór konstytucyjny dotyczy przede wszystkim mechanizmu wyboru tych członków przez Sejm, a nie przez środowisko sędziowskie.

W licznych orzeczeniach europejskich zakwestionowano zdolność tak ukształtowanej KRS do zapewnienia wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej.

Nieprawidłowości w składzie organu rekomendującego mogą następnie oddziaływać na ocenę niezależności osób powołanych na stanowiska sędziowskie.

Problem nie ogranicza się zatem do indywidualnych karier zawodowych.

Dotyczy fundamentalnego pytania, czy obywatel może mieć uzasadnione zaufanie, że jego sprawę rozpoznaje sąd wolny od niedopuszczalnych wpływów innych władz.

Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wymaga, aby sąd był właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły.

Analogiczne gwarancje wynikają z art. 6 ust. 1 Konwencji, a w sprawach objętych prawem Unii także z art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej i art. 47 Karty praw podstawowych UE.

Z tych przepisów wynika możliwość badania, czy konkretny skład sądu spełnia wymagania niezależności oraz prawidłowego ustanowienia.

Jak Agnieszka Brygidyr-Dorosz uzyskała nominacje?

Przed rozpoczęciem orzekania Agnieszka Brygidyr-Dorosz pracowała w prokuraturze.

W 2019 r. uczestniczyła w procedurze ubiegania się o stanowisko w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie.

26 lipca 2019 r. neo-KRS (organ uzurpacyjny działający bez należytego umocowania) podjęła uchwałę nr 782/2019 rekomendującą jej powołanie.

4 maja 2020 r. Prezydent RP wydał postanowienie o powołaniu jej do pełnienia urzędu.

Postanowienie nr 1130.17.2020 zostało opublikowane w Monitorze Polskim z 2020 r. pod poz. 540.

W marcu 2023 r. nastąpiło delegowanie do Sądu Apelacyjnego w Warszawie.

6 września 2023 r. KRS przyjęła uchwałę nr 756/2023 rekomendującą jej dalszy awans.

15 listopada 2023 r. Prezydent RP podjął decyzję o powołaniu jej na stanowisko w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie. Wręczenie nominacji zostało również odnotowane w oficjalnych materiałach Kancelarii Prezydenta.

W obu procedurach uczestniczyła KRS ukształtowana po reformie z 2017 r.

Wadliwość organu uczestniczącego w procedurze nominacyjnej stanowi poważny problem prawny, nie oznacza jednak sama przez się, że urzędowy akt powołania został materialnie sfałszowany.

Rozróżnienie to ma zasadnicze znaczenie przy formułowaniu zarzutów dotyczących potencjalnej odpowiedzialności karnej.

W publikacjach prasowych wskazywano również na liczne wcześniejsze, zakończone niepowodzeniem starania Brygidyr-Dorosz o objęcie stanowiska sędziowskiego.

Informacje te mogą stanowić przedmiot oceny historii zawodowej, ale nie dowodzą automatycznie nielegalnego celu konkretnego powołania ani świadomości popełnienia przestępstwa.

Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny uchyliły cztery orzeczenia

Najistotniejsze ustalenia dotyczą tego, jak polskie sądy oceniły prawidłowość składów orzekających z udziałem Brygidyr-Dorosz.

Z decyzji ETPCz wynika, że 11 marca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga wydany 6 czerwca 2022 r.

Przyczyną była nieprawidłowa obsada sądu.

Następnie Sąd Najwyższy, między 14 maja a 30 czerwca 2025 r., uchylił trzy wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z lipca 2024 r.

W każdym przypadku ocena dotyczyła udziału Brygidyr-Dorosz w składzie orzekającym oraz nieprawidłowości związanych z jej procedurą nominacyjną.

Podstawę krajowych rozstrzygnięć stanowił art. 439 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego.

Przepis ten obejmuje nienależytą obsadę sądu jako bezwzględną przyczynę odwoławczą.

Oznacza to, że wystąpienie takiej wady w konkretnej sprawie nakazuje uchylenie orzeczenia niezależnie od jej wpływu na jego merytoryczną treść.

Co szczególnie istotne, z ustaleń ETPCz wynika, że Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał również naruszenie prawa oskarżonego wynikającego z art. 6 Konwencji.

Mamy zatem do czynienia nie tylko z ogólną dyskusją o neo-KRS, lecz także z konkretnymi orzeczeniami polskich sądów, w których stwierdzono wadliwość obsady składów z udziałem Brygidyr-Dorosz.

Sprawa Justyny Wydrzyńskiej. Głośny wyrok neo-sędzi uchylony

Agnieszka Brygidyr-Dorosz była również członkinią składu rozpoznającego sprawę Justyny Wydrzyńskiej, działaczki zajmującej się prawami reprodukcyjnymi.

14 marca 2023 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie, sygn. V K 18/22, uznał Wydrzyńską za winną pomocnictwa w przerwaniu ciąży na podstawie art. 152 § 2 k.k.

Orzeczono karę ośmiu miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania pracy społecznej.

Sprawa dotyczyła przekazania tabletek przeznaczonych do farmakologicznego przerwania ciąży. Tabletki nie zostały ostatecznie wykorzystane przez adresatkę.

13 lutego 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Jedną z zasadniczych kwestii była prawidłowość obsady sądu pierwszej instancji.

Należy jednak rozróżnić uchylenie orzeczenia z przyczyn procesowych od merytorycznego rozstrzygnięcia o odpowiedzialności oskarżonej.

Uchylenie z powodu wady składu oznacza, że wydany wyrok nie może pozostać podstawą prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy w dotychczasowej postaci.

W debacie publicznej komentowano także delegowanie Brygidyr-Dorosz do sądu apelacyjnego w bliskim związku czasowym z ogłoszeniem wyroku.

Ministerstwo Sprawiedliwości w oświadczeniu z 16 marca 2023 r. zaprzeczało, aby delegacja była nagrodą za rozstrzygnięcie.

Wskazano, że informację o decyzji przekazano sądowi 14 marca 2023 r. o godz. 10:56, przed ogłoszeniem wyroku.

Rzetelna analiza wymaga przytoczenia także tego stanowiska.

Czy neo-sędzia może orzekać mimo wadliwej procedury powołania?

Nie można udzielić odpowiedzi bez odniesienia się do konkretnych okoliczności prawnych.

Wynika to przede wszystkim z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 24 marca 2026 r.

TSUE, Wielka Izba, wyrok z 24 marca 2026 r., C-521/21, ECLI:EU:C:2026:242.

Trybunał potwierdził konieczność zapewnienia kontroli procedur powoływania sędziów oraz możliwości weryfikacji niezależności składów orzekających.

Jednocześnie stwierdził, że nieprawidłowość procedury nominacyjnej nie przesądza automatycznie o braku niezawisłości danej osoby.

Konieczna jest całościowa ocena okoliczności, uwzględniająca charakter i wagę uchybień oraz ryzyko niedopuszczalnego wpływu innych władz.

W rezultacie nie można generalnie twierdzić, że każda osoba powołana z udziałem neo-KRS nie ma prawa orzekać w żadnej sprawie.

Można natomiast wykazać, że w konkretnym postępowaniu skład z udziałem takiej osoby nie spełniał wymagań sądu ustanowionego ustawą.

Właśnie tego rodzaju ocen dokonano w krajowych rozstrzygnięciach dotyczących Brygidyr-Dorosz.

Czy świadome orzekanie w wadliwym składzie może stanowić przestępstwo?

Jest to zagadnienie wymagające odrębnej analizy prawa karnego.

W szczególności należy rozważyć art. 231 § 1 Kodeksu karnego, przewidujący odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego za przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków i działanie w ten sposób na szkodę interesu publicznego lub prywatnego.

Dla przypisania odpowiedzialności nie wystarcza jednak samo stwierdzenie nieprawidłowości w procedurze nominacyjnej.

Należałoby udowodnić między innymi:

  1. Konkretny obowiązek lub ograniczenie uprawnień wynikające z prawa.
  2. Zachowanie stanowiące przekroczenie tych uprawnień albo niedopełnienie obowiązku.
  3. Działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego.
  4. Wymaganą przez ustawę stronę podmiotową czynu, w tym umyślność w przypadku art. 231 § 1 k.k.
  5. Spełnienie pozostałych przesłanek odpowiedzialności karnej.

Uchylenie wyroku z powodu nienależytej obsady sądu nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że członek składu świadomie popełnił przestępstwo.

Samo posiadanie nominacji wydanej po procedurze z udziałem wadliwie ukształtowanej KRS nie dowodzi również przestępstwa fałszerstwa dokumentów z art. 270 k.k.

W sprawie Brygidyr-Dorosz istnieją bowiem oficjalne akty powołania. Ich prawnoustrojowa ocena jest odrębną kwestią od autentyczności dokumentu.

Nie można wykluczyć możliwości badania odpowiedzialności indywidualnej, gdyby ujawniono dowody świadomego naruszenia konkretnych obowiązków służbowych i spełnienia znamion czynu zabronionego.

Nie ma jednak podstaw do przedstawienia takiej odpowiedzialności jako już udowodnionej wyłącznie na podstawie przytoczonej decyzji ETPCz.

W tym zakresie zastosowanie mają art. 42 ust. 1 i 3 Konstytucji oraz art. 1 Kodeksu karnego.

Zasada nullum crimen sine lege wymaga wykazania czynu zabronionego określonego ustawą, a nie jedynie stwierdzenia wadliwości instytucjonalnej.

Uchwała Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.

Jednym z najważniejszych orzeczeń krajowych pozostaje uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA I-4110-1/20.

Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku sędziów sądów powszechnych nieprawidłowości procedury powołania mogą prowadzić do nienależytej obsady sądu, jeżeli w konkretnych okolicznościach naruszony został standard niezawisłości i bezstronności.

W odniesieniu do Sądu Najwyższego uchwała przewidywała bardziej rygorystyczne konsekwencje udziału osób powołanych na wniosek KRS ukształtowanej po reformie.

Uchwałę przywoływały krajowe sądy rozpoznające sprawy z udziałem Brygidyr-Dorosz.

Jej status prawny jest przedmiotem sporu, między innymi w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r., sygn. U 2/20, oraz późniejszym orzecznictwem Sądu Najwyższego.

Nie zmienia to znaczenia europejskich standardów niezależności sądownictwa, które wymagają realnej kontroli prawidłowości składu.

ETPCz: nie można automatycznie żądać odwołania od oceny statusu sędziego

W punktach 17–23 decyzji z 9 lipca 2026 r. ETPCz wyjaśnił, dlaczego skargi Brygidyr-Dorosz nie spełniały wymagań dopuszczalności.

Trybunał wskazał, że skarżąca nie określiła dostatecznie konkretnego prawa, którego dotyczył spór.

Nie wykazała również, aby zakwestionowane rozstrzygnięcia sądów krajowych bezpośrednio rozstrzygały o takim prawie.

Nie wystarczyło powołanie się na okoliczność, że orzeczenia zawierały negatywną ocenę prawidłowości składów z jej udziałem.

Skarżąca odwoływała się między innymi do sprawy Broda i Bojara przeciwko Polsce, w której ETPCz stwierdził naruszenie prawa dostępu do sądu w związku z przedterminowym odwołaniem osób pełniących funkcje kierownicze w sądownictwie.

Trybunał uznał jednak, że sytuacje te nie były porównywalne.

Sprawa Brygidyr-Dorosz nie dotyczyła bowiem odebrania jej funkcji przez przedstawiciela władzy wykonawczej.

Wynik postępowania strasburskiego oznacza odrzucenie konkretnych skarg, a nie przyznanie neo-sędziom albo odebranie im określonego statusu ustrojowego w drodze generalnej decyzji ETPCz.

Europejskie orzecznictwo dotyczące neo-KRS

Problem wadliwie ukształtowanej KRS był wielokrotnie analizowany przez ETPCz.

Reczkowicz przeciwko Polsce

ETPCz, wyrok z 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19.

Trybunał stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji w związku z rozpoznaniem sprawy przez Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego.

Podstawowe znaczenie miały nieprawidłowości procesu powoływania członków tego organu i ich wpływ na gwarancję sądu ustanowionego ustawą.

Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce

ETPCz, wyrok z 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19.

Trybunał stwierdził naruszenie prawa do sądu ustanowionego ustawą w związku z nieprawidłowościami dotyczącymi obsady Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego.

Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce

ETPCz, wyrok z 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20.

Rozstrzygnięcie dotyczyło udziału w składzie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego osób powołanych przy udziale KRS w nowym składzie.

Trybunał stwierdził naruszenie standardu sądu ustanowionego ustawą.

Wałęsa przeciwko Polsce

ETPCz, wyrok pilotażowy z 23 listopada 2023 r., skarga nr 50849/21.

Trybunał wskazał na systemowy charakter problemów związanych z niezależnością sądownictwa i mechanizmami kontroli prawidłowości składów sądowych.

Manowska i inni przeciwko Polsce

ETPCz, decyzja z 1 kwietnia 2025 r., skargi nr 51455/21 i pięć skarg połączonych.

Trybunał uznał skargi za niedopuszczalne, analizując możliwość powoływania się przez osoby nominowane do Sądu Najwyższego na art. 6 Konwencji w związku z postępowaniami dotyczącymi uchwały KRS.

Wszystkie te rozstrzygnięcia należy oceniać z uwzględnieniem odmiennych stanów faktycznych i podstaw prawnych.

Nie można automatycznie przenosić konsekwencji dotyczących określonych izb Sądu Najwyższego na wszystkie sprawy rozpoznawane przez sądy powszechne.

Konsekwencje dla obywateli. Czy można podważyć wyrok neo-sędziego?

Strona postępowania może kwestionować prawidłowość składu sądu, jeżeli istnieją odpowiednie podstawy procesowe i faktyczne.

W postępowaniu karnym najważniejsze znaczenie ma art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Jeżeli ustalono nienależytą obsadę sądu, występuje bezwzględna przyczyna odwoławcza.

W postępowaniu cywilnym odpowiednią regulację zawiera art. 379 pkt 4 k.p.c., dotyczący nieważności postępowania.

Ponadto znaczenie mogą mieć przepisy o wyłączeniu sędziego, zasady zaskarżania orzeczeń oraz dopuszczalność nadzwyczajnych środków procesowych.

Należy jednak pamiętać, że nie każda nieprawidłowość nominacyjna prowadzi automatycznie do nieważności każdego orzeczenia.

Strona powinna wykazać konkretną wadę składu z uwzględnieniem aktualnego orzecznictwa krajowego i europejskiego.

Wymaga to analizy:

  • przebiegu procedury nominacyjnej;
  • okoliczności dotyczących konkretnej osoby orzekającej;
  • charakteru postępowania;
  • przepisów o prawidłowej obsadzie sądu;
  • właściwego środka zaskarżenia i terminów procesowych.

Szczególne znaczenie ma wyrok TSUE C-521/21 z 24 marca 2026 r., nakazujący ocenę całokształtu okoliczności nominacji.

Czy neo-sędziowie ponoszą odpowiedzialność za wadliwe wyroki?

Odpowiedzialność za wydane orzeczenie należy rozpatrywać na kilku odrębnych płaszczyznach.

Pierwszą jest odpowiedzialność procesowa rozumiana jako możliwość uchylenia albo zmiany wadliwego orzeczenia.

Drugą jest odpowiedzialność dyscyplinarna, której przesłanki określają przepisy ustrojowe dotyczące sądownictwa.

Trzecią jest potencjalna odpowiedzialność odszkodowawcza państwa za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem wykonywaniem władzy publicznej, z uwzględnieniem art. 417 i art. 417¹ Kodeksu cywilnego oraz art. 77 ust. 1 Konstytucji.

Czwartą, odrębną płaszczyzną jest odpowiedzialność karna indywidualnej osoby.

Nie można traktować tych konstrukcji jako tożsamych.

To, że sąd wyższej instancji uchylił orzeczenie z powodu nienależytej obsady, nie oznacza jeszcze, iż każdy członek zakwestionowanego składu dopuścił się przestępstwa.

Ewentualna odpowiedzialność karna wymagałaby odrębnych ustaleń dowodowych dotyczących konkretnego czynu i jego znamion.

Wnioski. Neo-KRS pozostaje problemem prawnym polskiego sądownictwa

Sprawa Agnieszki Brygidyr-Dorosz pokazuje rzeczywiste skutki wadliwego modelu nominacji sędziowskich.

Cztery orzeczenia wydane z jej udziałem zostały uchylone po stwierdzeniu nieprawidłowej obsady sądu.

Następnie ETPCz odrzucił cztery jej skargi, uznając, że nie przedstawiła dostatecznie uzasadnionego zarzutu naruszenia konkretnego prawa objętego ochroną art. 6 Konwencji.

Nie oznacza to, że Trybunał orzekł o utracie przez nią statusu sędziowskiego, unieważnił nominację lub stwierdził popełnienie przestępstwa.

Rozstrzygnięcie potwierdza jednak znaczenie europejskich gwarancji niezależności wymiaru sprawiedliwości oraz realnych skutków procesowych nieprawidłowej obsady sądu.

Dla stron postępowań najważniejsza pozostaje możliwość skutecznego podniesienia zarzutów dotyczących składu, który nie spełnia standardów konstytucyjnych i konwencyjnych.

Prawidłowe sprawowanie wymiaru sprawiedliwości nie jest przywilejem osób orzekających, lecz gwarancją przysługującą każdemu obywatelowi.

Zasada nemo iudex in causa sua przypomina, że niezależność i bezstronność stanowią podstawowe warunki sprawiedliwego orzekania.

Dlatego problem neo-KRS nie może być sprowadzany wyłącznie do sporu o stanowiska i awanse.

Dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa prawnego obywateli, stabilności orzeczeń i skuteczności konstytucyjnego prawa do sądu.


Jak przywrócić praworządność?

Naszym zdaniem rozwiązanie problemu neosędziów, które nie naruszałoby żadnych reguł prawnych, wymagałoby wyzerowania wszystkiego, co ci sędziowie zrobili. To z powodów praktycznych jest nieakceptowalne.

Jeżeli mamy indywidualnie rozstrzygać o statusie neosędziów, stoimy przed wyborem: możemy albo szukać rozwiązania najbardziej (pozornie) zgodnego z prawem, które jednak będzie zawierać ukryte rozstrzygnięcie polityczne, albo możemy przyjąć rozwiązanie otwarcie naruszające reguły prawne, ale nieukrywające swojego politycznego charakteru.

A ten wybór, sam w sobie, jest już wyborem politycznym.

Przypominamy, że nie tylko my oraz duża część środowiska prawniczego uważa, że neoKRS jest instytucją nielegalną. Podobnego zdania jest sędzia Pszczółkowski, który w zdaniu odrędbnym stwierdził, że obecny KRS nie jest organem ukształtowanym w sposób wymagany przez Konstytucję.

Jego argumentacja opiera się na zapisach dotyczących składu KRS, zwłaszcza odnoszących się do art. 9a ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Zmiany w składzie KRS wprowadzone w 2017 roku są według sędziego Pszczółkowskiego sprzeczne z art. 187 ust. 1 Konstytucji.

Sędzia podkreśla, że zgodnie z konstytucją dochowanie wymogów dotyczących uformowania składu organu, w tym KRS, jest warunkiem koniecznym do zdolności tego organu do realizacji mu powierzonych kompetencji. W tym kontekście wymienia możliwość występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego w sprawach związanych z niezawisłością sądów i niezależnością sędziów.

Stanowisko to ma znaczenie dla oceny legitymacji KRS w postępowaniach przed Trybunałem Konstytucyjnym, zwłaszcza w kontekście kwestii budżetowych i zamrożenia sędziowskich pensji. Sędzia Pszczółkowski wskazuje na istotność przestrzegania norm konstytucyjnych w kształtowaniu organów, które odgrywają kluczową rolę w systemie prawnym, taką jak Krajowa Rada Sądownictwa.

„Krajowa Rada Sądownictwa w składzie ukształtowanym z zastosowaniem art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 269, ze zm.; dalej: ustawa o KRS) – dodanego na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3; dalej: ustawa z 2017 r.) – nie jest organem ukształtowanym w sposób wymagany przez art. 187 ust. 1 Konstytucji.” – napisał w zdaniu odrębnym sędzia Piotr Pszczółkowski.

W dalszej części wywodu sędzia TK tłumaczy, dlaczego obecny mechanizm kształtowania składu KRS „wypacza strukturę konstytucyjną tego organu”.

„Dzieje się tak z co najmniej dwóch powodów. Po pierwsze, ustawodawca, odstępując od utrwalonej praktyki konstytucyjnej, powierzającej samym sędziom wybór sędziów – członków KRS, oraz przekazując tę kompetencję Sejmowi, przyznał temu jednemu organowi władzy politycznej decydujący wpływa na obsadę znakomitej większości składu Rady (tj. wybór 19 spośród 25 członków). Po drugie, ustawodawca, wprowadzając nowy mechanizm wyboru sędziów – członków KRS nie dochował wymogu, aby w składzie Rady zasiadali przedstawicieli każdej z grup sędziów wszystkich rodzajów sądów wprost wymienionych w art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji.” – czytamy w zdaniu odrębnym.

W poprzednim okresie (czyli od czasu ustanowienia Krajowego Rejestru Sądowego w 1989 roku do momentu wprowadzenia zmian w 2017 roku), procedura wyboru członków Rady była następująca: osoby te, wybierane spośród sędziów, były wyłaniane przez samych sędziów. Dokładniej, 2 członków Krajowej Rady Sądownictwa były wybierane przez zgromadzenie ogólne sędziów Sądu Najwyższego spośród sędziów tego Sądu; 1 członek KRS był wybierany przez zgromadzenie ogólne sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego spośród sędziów NSA; 2 członków KRS były wybierane przez zebrania zgromadzeń ogólnych sędziów sądów apelacyjnych spośród sędziów apelacyjnych; natomiast 9 członków KRS było wybieranych spośród swojego grona przez zebrania przedstawicieli zgromadzeń ogólnych sędziów w sądach wojewódzkich. Dodatkowo, 1 członek KRS był wybierany przez zgromadzenie ogólne sędziów sądów wojskowych spośród sędziów tychże sądów.

W opinii Piotra Pszczółkowskiego, naruszenie równowagi strukturalnej Krajowej Rady Sądownictwa, wynikającej z Konstytucji, miało miejsce, gdy ustawodawca, za pomocą ustawy z 2017 roku, powierzył Sejmowi uprawnienie do wyboru 15 sędziów, którzy mieliby być członkami KRS. Zdaniem sędziego, przekazanie jednemu organowi władzy politycznej możliwości wyboru łącznie 19 osób (wliczając posłów zasiadających w KRS) spośród 25 miejsc w Radzie uzależniło obsadę znacznej większości składu Rady od decyzji aktualnej większości parlamentarnej.

Sędzia Trybunału Konstytucyjnego powołuje się na wyroki europejskich Trybunałów: Sprawiedliwości i Praw Człowieka, w których stwierdzono, że Krajowa Rada Sądownictwa utraciła niezbędną niezależność wobec władzy politycznej i nie jest w stanie dokonywać niezależnej i obiektywnej selekcji kandydatów na stanowiska sędziowskie, ani składać Prezydentowi RP wniosków o powołanie sędziów.

„Uważam, że zastrzeżenia te odpowiednio należy odnieść również do zdolności wykonywania przez Radę innych kompetencji w zakresie stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, w tym występowania przez nią do Trybunału z wnioskami na podstawie art. 186 ust. 2 Konstytucji. Mam zresztą wrażenie, że Trybunał Konstytucyjny sam już dostrzegł problem, odmawiając w sprawie o sygn. K 12/18 badania legitymacji Krajowej Rady Sądownictwa do wystąpienia z wnioskiem jedynie w celu potwierdzenia własnej pozycji prawnej. ” – stwierdza sędzia.

Piotr Pszczółkowski zwraca uwagę na nie badaną dotąd przez TK kwestię reprezentatywności członków KRS.

„Obecna regulacja modelowo czyni KRS, a więc organ, który zgodnie z art. 186 Konstytucji ma stać na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, organem posiadającym dużo znaczniejsze poparcie środowiska politycznego niż sędziowskiego.” – czytamy w zdaniu odrębnym.

Sędzia podkreśla, że zgodnie z postanowieniami art. 11a ust. 2 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, do zgłoszenia kandydatury na członka Rady uprawnione są podmioty, takie jak grupa co najmniej dwóch tysięcy obywateli lub dwudziestu pięciu sędziów, z wyłączeniem tych, którzy są w stanie spoczynku.

„Przy wyborze członków KRS przewidziany jest obecnie wymóg bardzo wysokiego poparcia czynnika politycznego: posłów dokonujących wyboru członków Rady (modelowo 276 z 460 posłów), przy jednoczesnym wymaganiu bardzo niskiego minimalnym progu poparcia kandydatury na członka Rady wyrażonego przez środowisko sędziowskie (jedynie 25 sędziów z ok. 10.000 sędziów). Podobnie, jako mało reprezentatywny zakwalifikować należy wymóg uzyskania przez kandydata na członka Rady poparcia minimum 2.000 obywateli blisko 38 milionowego Państwa.” – wyjaśnia Piotr Pszczółkowski.

Sędzia przypomina, że Trybunał Konstytucyjny, poprzez orzeczenie w sprawie K 12/18 z 25 marca 2019 roku, zdecydował o umorzeniu kontroli konstytucyjności art. 11a ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, który stanowi źródło problemu dotyczącego reprezentatywności KRS oraz procedur związanych z gromadzeniem list poparcia dla kandydatów do tego organu. Według sędziego, ta decyzja została podjęta pochopnie i może prowadzić do błędnego przekonania, że skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego możliwości wyboru członków KRS przez polityków oznacza zgodność z Konstytucją również w pozostałym zakresie regulacji dotyczącym wyboru członków KRS.

„Holistyczne rozumienie Konstytucji nakazuje  przyjąć, że dla skutecznej realizacji konstytucyjnych zadań stawianych KRS: diagnozowania zagrożeń niezależności sądów i niezawisłości sędziów oraz przeciwdziałania takim zagrożeniom, niezbędne jest posiadanie legitymacji znacznej części środowiska sędziowskiego, mogącego w sposób obiektywny ocenić dotychczasową pracę i postawę kandydata na członka Rady. Rozsądek i doświadczenie życiowe podpowiadają zaś, że dla zachowania konstytucyjnej równowagi władz, udział i poparcie środowiska sędziowskiego w wyborze członków konstytucyjnego organu mającego strzec niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów nie powinien być mniejszy od udziału i poparcia innych władz – tych, przed którymi KRS ma zadanie strzec sądownictwo.” – napisał sędzia TK Piotr Pszczółkowski. 

Tym samym sędzia TK potwierdził nasze stanowisko w zakresie braku uprawnienia do wydawania orzeczeń przez neosędziów którzy posługują się nominacją pochodzącą od nielegalnego organu.

Twierdzenie w zakresie braku uprawnienia do wydawania orzeczeń przez osoby posługujące się nominacjami wydanymi na podstawie nielegalnych konkursów organizowanych przez przestępczy organ podszywający się pod KRS znajduje również uzasadnienie w orzecznictwie: Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyroki w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce z dnia 22 lipca 2021 r. – skarga nr 43447/19, Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce z dnia 8 listopada 2021 r. – skargi nr 49868/19 i 57511/19, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce z dnia 7 lutego 2022 r. — skarga nr 1469/20, Broda i Bojara przeciwko Polsce z dnia 29 czerwca 2021 r. — skargi nr 26691/18 i 27367/18, Grzęda przeciwko Polsce z dnia 15 marca 2022 r. – skarga nr 43572/18, Wałęsa przeciwko Polsce z dnia 23 listopada 2023 r. — skarga nr 50849/21), wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (z dnia 19 listopada 2019 r. – sprawa AK z połączonych skarg C 585/18, C 624/18, C 625/18, wyrok Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 6 października 2021 r. w sprawie o sygn. C-487/19), orzeczenia polskiego Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 5 grudnia 2019 r. III PO 7/18, OSNP 2020/4/38, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2020 r. III PO 8/18, OSNP 2020/10/114, uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA 1-4110-1/20) oraz orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. postanowienie z dnia 26 czerwca 2019 r. Il GOK 2/18, wyrok z dnia 11 października 2021 r., Il GOK 9/18, wyroki w sprawach Il GOK 10/18, Il GOK 11/18, Il GOK 12/18, Il GOK 13/18, Il GOK 14/18 z dnia 21 września 2021 r.).

Przypominamy, że wydawane orzecznictwa przez neo-sędziów podlegają uchyleniu z mocy prawa. W przypadku postępowań cywilnych na podstawie art. 379 pkt 4 in fine k.p.c., a karnych na podstawie art. 439 § 1 pkt 6 in fine k.p.k.


Czym jest neo-KRS i neo-sędzia

Krajową Radę Sądownictwa wyłoniono w sposób niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej co powoduje, że w świetle przyjętej linii orzecznictwa SN, a także TSUE nie można tej instytucji uznać jako organ działający leganie i posiadający uprawnienia do mianowania sędziów. Każdy sędzia mianowany przez ten niekonstytucyjny organ i powołany przez prezydenta do pełnienia służy jest również noe-sędzią, który nie posiada zdolności prawnych do wydawania orzecznictwa,

W tym miejscu zasadnym stanie się podniesienie, że problem powołań „sędziów” po ukształtowaniu „Krajowej Rady Sądownictwa” w wyniku zmian w 2017 roku posiada kilka aspektów. Pierwszy związany jest z przepisami Konstytucji RP, które nakładają na organy władzy publicznej, w tym prawodawcę, obowiązek takiego powoływania sędziów do obowiązków orzeczniczych, który gwarantuje niezbędne minimum niezależności i niezawisłości organów biorących udział w procesie nominacyjnym. Takim organem jest Krajowa Rada Sądownictwa. Ingerencja w konstytucyjne standardy kształtowania sędziowskiego składu tego organu, stwarzająca możliwość ukształtowania Rady przez polityków, czyli wyboru członków sędziowskich Rady w całości przez parlament (z wyłączeniem I Prezesa SN i Prezesa NSA), spowodowała, że ten organ nie spełnia wymogów konstytucyjnych. To sprawia, że w każdym wypadku powołania sędziego pojawia się wątpliwość, która towarzyszy każdemu człowiekowi, który oddaje swoją sprawę pod osąd sądu, czy ten sąd jest sądem właściwym w rozumieniu konstytucyjnym.

Ponadto – to drugi aspekt – w doktrynie, do czego dołożyłem rękę, i w orzecznictwie pojawiła się metoda weryfikacji poprawności powołania sędziów w oparciu o narzędzia, które są w systemie od zawsze, ale zasadniczo nie służą do oceny spełnienia minimalnych przesłanek bezstronności i niezawisłości. Chodzi o instytucje (w przypadku kontroli prewencyjnej) – iudex suspectus i iudex inhabilis, a w przypadku kontroli następczej – bezwzględnej przesłanki odwoławczej, jaką jest nienależyta obsada sądu. Na tym pomyśle posadowione było stanowisko uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego ze stycznia 2020 roku. Uchwała ta zawierała nie do końca właściwe zróżnicowanie: wskazując, że w przypadku SN, ze względu na charakter tego organu, sędziowie powołani po rekomendacji KRS ukształtowanej po 2017 r. nie dają gwarancji niezawisłego i bezstronnego orzekania. I z tego powodu uznano, że wyłącznie ta wada instytucjonalna uzasadnia twierdzenie, że tacy sędziowie pozbawieni są materialnego votum. Uchwała nie zakwestionowała, że te osoby uzyskały status sędziów SN, ale stwierdzono, że nie mają uprawnień do wydawania orzeczeń.

Wydane do tej pory orzeczenia przez takich ‘sędziów’ są dotknięte wadą, z uwagi na nienależytą obsadę sądu, którą traktować należy jako niespełnienie konstytucyjnego wymogu sądu właściwego określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wadliwie powołani sędziowie nie powinni orzekać. Od dnia wydania uchwały sędziowie ci są pozbawieni zdolności do orzekania. Nie dysponują materialnym votum, choć mają status sędziów. W związku z powyższą sprawą uznać należy, że na podstawie art. 91 ust. 2 i 3 orzecznictwo wydane TSUE i ETPCz, zasadę pierwszeństwa stosowania prawa

Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie w treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C-487 /19, jak też wcześniejszego wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 maja 2021 r., skarga nr 4907 /18 Przypominam tym samym kapturowemu sądowi, że zgodnie z art. 9 Konstytucji Rzeczpospolita Polska zobowiązana jest przestrzegać wiążącego ją prawa międzynarodowego. Stosownie zaś do treści art. 91 ust. 2 Konstytucji umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Status sędziów oraz gwarancje niezależności sądów, stanowiące istotę prawa do rzetelnego procesu sądowego, znajdują umocowanie w zapisach Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i potwierdzone jest dodatkowo w art. 6 ust. 3 Traktatu o UE. W zakresie niniejszej sprawy nie ma zastosowania wyrok wydany w dniu 7 października 2021 r. przez Trybunał Konstytucyjny w obecnym – wadliwym – składzie w sprawie o sygn. K 13/21, który godzi w interesy obywateli.

Nasze stanowisko w zakresie neo-KRS i neo-sędziów mianowanych przez ten niekonstytucyjny organ potwierdza stanowisko Komisja Europejska, która w dniu 15 lutego 2023 roku podjęła decyzję o skierowaniu sprawy przeciwko Polsce do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku z kontrowersyjnym orzeczeniem polskiego Trybunału Konstytucyjnego. Komisja wszczęła przeciwko Polsce postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego 22 grudnia 2021 r. – Powodem były wyroki polskiego Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r. i 7 października 2021 r., w których uznał on postanowienia traktatów UE za niezgodne z Konstytucją RP, wyraźnie kwestionując zasadę pierwszeństwa prawa UE. Bez wątpienia w świetle treści wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (Wielkiej Izby) z dnia 19 listopada 2019 roku (nr C 585/18, C – 624/18, C 625/18) oraz uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) zachodzi podstawa do stwierdzenia, że instytucja powołana do zapewnienia praworządności łamie prawo i popełnia przestępstwo.

Skutki podpisania Traktatu z Lizbony dla pozycji prawa unijnego i orzecznictwa międzynarodowego wobec prawa polskiego

Podpisanie przez Polskę Traktatu z Lizbony w 2007 r., który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r., stanowiło punkt zwrotny w zakresie relacji pomiędzy prawem krajowym a prawem Unii Europejskiej. Traktat ten nadał Unii osobowość prawną, wzmocnił rolę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), a także potwierdził zasadę pierwszeństwa prawa unijnego przed prawem krajowym państw członkowskich.

Zgodnie z art. 9 Konstytucji RP, „Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego”, co oznacza obowiązek respektowania także prawa unijnego, które ma charakter szczególny jako prawo ponadnarodowe. Natomiast art. 91 ust. 1–3 Konstytucji RP stanowi, że umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (a taką był Traktat z Lizbony) staje się częścią krajowego porządku prawnego i jest stosowana bezpośrednio. Co więcej, ustęp 3 art. 91 Konstytucji przesądza, że „jeżeli wynika to z ratyfikowanej umowy, prawo stanowione przez organizację międzynarodową ma pierwszeństwo w razie kolizji z ustawami”.

Oznacza to, że po wejściu w życie Traktatu z Lizbony prawo Unii Europejskiej — w tym orzecznictwo TSUE — ma pierwszeństwo stosowania przed prawem krajowym, w tym również przed ustawami zwykłymi i ich interpretacjami przez krajowe organy, jeżeli prowadzą one do naruszenia prawa unijnego lub zasad państwa prawa.

Znaczenie orzecznictwa TSUE i ETPCz dla niezależności sądownictwa w Polsce

W orzecznictwie TSUE (m.in. wyrok z 19 listopada 2019 r. w sprawie C-585/18, C-624/18, C-625/18 – A.K. i in. oraz wyrok z 15 lipca 2021 r. w sprawie C-791/19 Komisja przeciwko Polsce) jednoznacznie stwierdzono, że sposób powoływania sędziów przez Krajową Radę Sądownictwa po 2018 r. narusza wymogi niezależności i bezstronności wynikające z art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 47 Karty praw podstawowych UE.

Podobnie Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (m.in. wyrok w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, z 22 lipca 2021 r.) uznał, że Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego, utworzona z udziałem nowej KRS, nie jest „sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

W konsekwencji orzecznictwo obu trybunałów wskazuje, że osoby powołane na urząd sędziego w procedurze z udziałem tzw. neo-KRS nie spełniają standardów niezawisłości i bezstronności wynikających z prawa unijnego i konwencyjnego. Z tego względu w świetle prawa Unii Europejskiej i orzecznictwa ETPCz nie posiadają statusu „sędziów” w rozumieniu prawa międzynarodowego i unijnego, a sama KRS w obecnym składzie nie jest organem konstytucyjnym w rozumieniu prawa UE zdolnym do zapewnienia niezależności sądów.

Konkluzja

Podpisanie Traktatu z Lizbony oraz wynikające z niego zobowiązania Polski w zakresie przestrzegania prawa unijnego i orzecznictwa TSUE spowodowały, że prawo Unii Europejskiej oraz standardy konwencyjne mają pierwszeństwo przed prawem krajowym, również w dziedzinie organizacji wymiaru sprawiedliwości.
W efekcie, decyzje podejmowane przez organy naruszające te standardy – takie jak neo-KRS – nie mogą być uznane za zgodne z prawem unijnym ani konwencyjnym, a osoby powołane w wadliwych procedurach nie posiadają statusu legalnych sędziów.

W związku z powyższym warto, jest zawsze zasięgnąć rady specjalisty z zakresu prawa, który jest w stanie sprawdzić, czy sędzia orzekający w sprawie posiada zdolność do wydawania orzecznictwa, aby wydany przez niego wyrok nie posiadał wady prawnej. Taką poradę wraz możliwościami, jakie daje Państwu prawo w zakresie zapewnienia sobie sprawiedliwego procesu, można uzyskać w naszej kancelarii, pisząc na adres: kontakt@prawnikwaw.com


Potrzebujesz pomocy prawnej, napisz do nas lub zadzwoń już teraz.

📞 665-444-245

📧 kontakt@prawnikwaw.com

🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.

To Top