Czynny żal jest instytucją pozwalającą na uniknięcie odpowiedzialności za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Jego znaczenie praktyczne jest więc trudno do przecenienia. Polski Ład zmienił jednak zasady korzystania z czynnego żalu w kierunku niekorzystnym dla podatników. W niniejszym artykule postaramy się Państwu wyjaśnić w po prostu sposób zmiany, jakie nastąpiły w tej instytucji.
Podstawy czynnego żalu
Czynny żal występuje w dwóch formach. Podstawowa, uregulowana w art. 16 kodeksu karnego skarbowego (kks), polega na wyłączeniu odpowiedzialności karnej za przestępstwo lub wykroczenie skarbowej sprawy, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu. Czynność ta powinna zostać dokonana zanim organ ścigania uzyskał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego oraz zanim rozpoczął czynności zmierzające do jego ujawnienia, jak przeszukanie, czynności sprawdzające i kontrola. Konieczne jest także uiszczenie wymagalnej należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym.
Szczególna forma czynnego żalu została uregulowana w art. 16a kks. Przepis ten pozwala na uniknięcie odpowiedzialności karnoskarbowej poprzez złożenie korekty deklaracji. Jego znaczenie praktyczne jest bardzo istotne, gdyż umożliwia on skorzystanie z czynnego żalu także wówczas, gdy organ podatkowy ustalił już w toku kontroli, że miała miejsce nieprawidłowość mogącą skutkować odpowiedzialnością za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. To właśnie ten przepis został niedawno istotnie zmieniony.
Zmiany od 1 stycznia 2022 r.
Polski Ład, poza licznymi zmianami w obrębie przepisów prawa podatkowego, zmodyfikował również brzmienie art. 16a kks. Podstawowa zmiana polega na wyłączeniu możliwości skorzystania z przewidzianej w tym przepisie szczególnej formy czynnego żalu w sytuacji, w której przed złożeniem korekty wszczęte zostało postępowanie przygotowawcze o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie.
Ważne! Jeżeli zatem w toku kontroli podatkowej zostanie wszczęte postępowanie karnoskarbowe, to po jej zakończeniu nie będzie już możliwe skorzystanie z czynnego żalu z art. 16a kks. Przed 2022 r. taka możliwość istniała i podatnicy często z niej korzystali.
Wprowadzone zostały również inne zmiany w art. 16a kks. Wprost wskazano, że dobrodziejstwo szczególnej formy czynnego żalu dotyczy tylko tych przestępstw i wykroczeń skarbowych, które dotyczą złożenia deklaracji lub przesłania księgi. W praktyce często dany czyn wyczerpuje znamiona różnych przestępstwo, w tym również takich, które nie polegającą na złożeniu deklaracji lub przesłaniu księgi. Typowym przykładem jest przyjęcie faktury, która nie dokumentuje rzeczywistej transakcji, a następnie uwzględnienie jej w ewidencji zakupów i deklaracji VAT. W takim przypadku możliwa jest kwalifikacja czynu nie tylko z art. 56 kks, co umożliwiałoby skorzystanie ze szczególnej formy czynnego żalu, ale również np. z art. 62 par. 2 kks, co już takiej możliwości nie daje.
Inną zmianą, tym razem korzystną dla podatników, jest wskazanie wprost w przepisie, że szczególna forma czynnego żalu obejmuje także czyny dotyczące przesłania księgi. Chodzi tu o JPK VAT w części ewidencyjnej. Przed wprowadzeniem omawianej zmiany istniały wątpliwości, czy korekta JPK ma skutek czynnego żalu także w zakresie części ewidencyjnej. Ustawodawca wyjaśnił tę kwestię z korzyścią dla podatników.
Planowane zmiany
Obecnie rząd pracuje nad projektem obszernej nowelizacji kks. Obejmuje ona również zmiany w art. 16 kks, który reguluje podstawową formę czynnego żalu. Pierwsza zmiana ma polegać na tym, że należność publicznoprawna, którą należy uiścić w celu skorzystania z czynnego żalu, nie będzie musiała być wymagalna. Jest to rozwiązanie potencjalnie niekorzystne dla podatników, ale z praktycznego punktu widzenia raczej mało istotne.
Natomiast druga zmiana dotyczyć będzie warunku skuteczności czynnego żalu w postaci braku wszczęcia czynności służbowej zmierzającej do ujawnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Obecnie przepis mówi o rozpoczęciu czynności przez organ ścigania, natomiast po zmianach będzie chodziło o każdy organ. Także w tym przypadku praktyczne znaczenie proponowanej zmiany wydaje się marginalne.
Niniejszy artykuł stanowi formę porady prawnej pro bono i ma na celu edukację prawną obywateli RP. Artykuł ten nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego.
📌Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami
Każda sprawa prawna – nawet pozornie prosta – może kryć w sobie istotne ryzyka, o których łatwo zapomnieć bez specjalistycznej wiedzy. Przepisy często są niejednoznaczne, a ich interpretacja zależy od konkretnego stanu faktycznego, dotychczasowego orzecznictwa oraz przyjętej strategii procesowej.
Zanim podejmiesz jakiekolwiek kroki, warto skonsultować się z doświadczonym prawnikiem. Przeanalizujemy Twoją sytuację, wskażemy realne możliwości działania oraz pomożemy wybrać rozwiązanie najlepiej dopasowane do Twojego przypadku. Nasi eksperci z i Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa” wielokrotnie wspierali osoby, które uważały, że znajdują się w sytuacji bez wyjścia.
📞 665-444-245
📧 kontakt@prawnikwaw.com
Nie odkładaj decyzji na później – napisz lub zadzwoń już dziś. Pierwszym krokiem do rozwiązania problemu prawnego jest rozmowa z prawnikiem, który rzetelnie oceni Twoją sprawę.
🔹 Publikacja została przygotowana na podstawie aktualnego stanu prawnego i orzecznictwa przez ekspertów z Kancelarii Prawnej „Prawnik Warszawa”. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zalecamy indywidualną konsultację z prawnikiem.
Podstawa prawna: